ذكر شمه‌اي از محاسن نسخه تهران در خوانش ديوان خاقاني

خاقاني از خيال‌پردازترين شعراي زبان فارسي است. دريافت زواياي شعر او كه در پردۀ باريك‌انديشي، خيال انگيزي، بهره گيري از علوم و فرهنگ عامه مستور است، از همان آغازين روزها كساني چون شادي آبادي، معموري و آذري را به شرح اشعار وي واداشت. از آن پس كاتبان، شارحان و مصححان در گذرگاه خاقاني پژوهي، اين بارِ سنگين را با خود تا دنياي چاپ و طبع آورده اند. پيچيدگي ديوان خاقاني، لغزشگاه همۀ خاقاني‌پژوهان گرديده ‌است؛ چنانكه هيچ نسخه، تصحيح و شرحي مبرا از عيب نيست. يكي از نسخ در تصحيح ها، طبع عبدالرسولي، موسوم به نسخۀ تهران بود. سجادي با بهره‌گيري از نسخ لندن به عنوان نسخۀ اساس و نسخ معتبر ديگر در كنار نسخۀ تهران بار ديگر ديوان خاقاني را منتشر كرد. بعد از او نيز كزازي و منصور در اين راه گام نهادند. با اينكه تصحيح سجادي بعد از طبع عبدالرسولي بود، اما در برخي موارد هنوز ضبط نسخۀ تهران بر طبع سجادي برتري دارد. سجادي غالبا به خاطر اعتماد به نسخۀ لندن و براي ارائۀ وجهي جديد، مأنوس و متفاوت، وجه صحيح نسخۀ تهران را ناديده گرفته، موارد سقيم را وارد متن خود كرده است. در اين مقاله نمونه‌هايي از وجوه نسخۀ تهران كه در بيشتر موارد منحصر و غريب است، ارائه مي‌شود و براهين صحت اين وجوه با دلايل درون‌متني، بيرون‌متني، پيرامتني و زيبايي‌شناسي اقامه مي‌گردد.