زوال خيال در مصاف مقال حقوقي؛ جستاري در فرآيند رابطۀ صورت و محتوا در شعر مشروطيت

در عصر مشروطه، راه يافتن موضوعات حقوقي به حوزۀ شعر زمينۀ تلاقي دو گونه سخن، يا به تعبيري، دو ساحت گفتماني حقوقي و ادبي را فراهم كرد. گفتمان حقوق عمومي محتواي غالب شعر مشروطه را سامان داد و حضور بسيار كمرنگ عنصر تخيل به مشخصۀ ساخت و صورت آن تبديل شد. مسئلۀ اصلي پژوهش حاضر تبيين نقش گفتمان حقوقي در رابطۀ صورت و محتواي شعر مشروطه است. جستار حاضر، به روش تحليلي - توصيفي و با استناد به شواهد شعري متعدد، اين مهم را از رهگذر فرآيندي وامي كاود كه به واسطۀ ويژگي ذاتي مقال حقوقي و ناسازگاري آن با صور خيال پديد آمده و مي توان از آن به « گذر از خيال به عاطفه » در شعر اين دوره تعبير كرد؛ فرآيندي كه صورت غالب شعر مشروطه بر اساس آن و با تمركز بر عواطف اجتماعي و انقلابي در غياب صور خيال سامان يافته است. در جستار حاضر، سازواري اين روايت با نظرگاه تجدد ادبي نيز سنجيده شده و آثار مترتب بر مدعاي پژوهش در ساحت ها و ساختارهاي مشهور شعر مشروطه بازخواني شده است.