نارسايي بيان سنتي در تحليل تصويرهاي شعر بيدل

پيچيدگي هندسۀ برخي تصويرها، به ويژه تصويرهاي سبك هندي، كه در ساحت دانش بيان سنتي ديده نمي‌شود و دانشمندان اين حوزه در سنت تاريخي به آن اشاره‌اي نكرده اند، به اندازه اي است كه براي تجزيه و تحليل آنها بايد از ابزاري متناسب و درخور استفاده كرد. در مطالعۀ حاضر، كه با روش كمي - آماري انجام شده است، نخست با بسامدگيري به بررسي و مقايسۀ شمار شگردهاي منفرد و آميغي در ٥٠٠ بيت از غزليات بيدل (كه بهصورت تصادفي از سراسر ديوان او انتخاب شده) پرداخته شده و در ادامه، سه « استعارۀ ايهامي كنايۀ تشبيهي » و « استعارۀ ايهامي كنايه » ،« استعارۀ كنايه » شگرد آميغيِ در سازۀ تصويرهاي بيدل بررسي شده است. نتايج اين جستار نشان مي‌دهد كه در هر دو بيت از اشعار بيدل، تقريباً، يك صناعت آميغي وجود دارد؛ نيز يكسوم تصويرهاي بيدل به دست ياري همين شگردها خلق شده است و اين يعني با بسنده كردن به عناصر چهارگانۀ بيان سنتي (تشبيه، استعاره، كنايه و مجاز) و ناديده گرفتن ابزارهاي ادبي آميغي، تحليل و تفسير سازه‌هاي بيدل ناقص و نارسا خواهد بود.