برنامه درسي آموزش عالي از منظر قواعد فقهي

Higher Education Curriculum from the Perspective of Jurisprudential Rules

از مقاطع مهم نظام آموزشي هر كشور، مقطع آموزش عالي است كه وظيفه آن، تربيت نيروي متخصص در زمينه‌هاي مختلف، اقتصادي، مديريتي و... مي‌باشد. برنامه‌هاي درسي آموزش عالي (محتواي علومي كه تدريس مي‌شود) نقش كليدي در به ثمررسيدن اهداف آن دارد. در اين تحقيق، سعي بر اين است كه بايسته‌هاي محتواي آموزش عالي از منظر فقه اسلامي مورد بررسي قرار گيرد؛ يعني پرسش اصلي اين است كه از نظر فقه، پرداختن به چه دانش‌هايي و با چه محتوايي اولويت دارد. روشي كه تحقيق حاضر از آن بهره مي‌برد، روش توصيفي _ تحليلي _ اجتهادي مي‌باشد. نتايج تحقيق، حاكي از آن است كه بر اساس قاعده تعاون بر «برّ»، پرداختن به دانش‌هايي كه يادگيري آنها مصداق نيكي و يا مقدمه‌ساز خيررساني به افراد و جامعه باشد، در آموزش عالي رجحان دارد. با توجه به قاعده حفظ نظام تعليم علومي كه براي حفظ نظام و خدمت به جامعه مسلمين مفيد هستند، از نظر شارع مطلوبيت (وجوب يا استحباب) دارد. همچنين علوم مبتني بر ميزان منفعت حاصل از آنها (اعم از اخروي و دنيوي) قابل تقسيم هستند و مطابق با قاعده الاهم فالاهم رجحان دارد كه در تدوين محتواي درسي آموزش عالي، علوم بر اساس درجه نافع بودن اولويت‌بندي شوند. با توجه به ترتيب اهميت، لازم است علوم ديني در رتبه اول و علوم نافع دنيوي در رتبه بعدي مورد حمايت و اهتمام مديران مراكز آموزش عالي قرار گيرد.

One of the important segments of the educational system of any country is the higher education, the task of which is to train specialized personnel in various economic, managerial and administrative fields. Higher education curricula (i.e. the scientific content being taught) play a key role in achieving its goals. In this research, an attempt is made to examine the content requirements of higher education from the perspective of Islamic jurisprudence. That is, the main question is what knowledge and content is a priority and should be given preference in terms of jurisprudence. The method used by the present study is inferential and descriptive-analytical. The results of the research indicate that according to the rule of cooperation to do good deeds (birr), it is preferable in higher education to deal with knowledge whose learning is an example of a good deed or a prelude to benefiting individuals and society. Considering the maxim of preserving the system of education, teaching sciences that are instrumental in maintaining the system and serving the Muslim community is desirable (obligatory or recommended) according to Shari'a. Also, sciences can be divided based on the amount of the material and spiritual benefits derived from them; they are preferred on a priority basis depending on the degree of benefits they yield. Given their importance, it is necessary that preference be given to religious sciences over worldly sciences in the sense that the first should be supported and given more importance than the second.