تقابل ادبيات اعتراضي با ادبيات عرفاني

در طبقه‌بندي‌هاي موضوعي شعر فارسي با نوع ادبي خاصي كه به مبارزه عليه ظلم و بيداد حاكمان و صاحبان قدرت مي‌پردازد روبه‌رو مي‌شويم. اين نوع در موضوعات و گونه‌هاي مختلف ادبي نمود و بروز دارد و در دوره‌ اخير از آن با عنوان ادبيات اعتراضي ـ انتقادي ياد مي‌كنيم. ادبيات اعتراضيانتقادي در شعر عرفاني به شكل متمايز از ديگر گونه‌هاي ادبي مشاهده مي‌شود و تاكنون به چگونگي ارتباط آن با ادبيات عرفاني پرداخته نشده است. بنابراين، هدف از اين جستار با رويكرد توصيفيتحليلي نخست دسته‌بندي شاعران عارف و صوفي از منظر اعتراضي و سپس بيان علل تقابل ادبيات اعتراضي با شعر عرفاني و نمود و بروز ريشه‌هاي آن در دوره‌هاي مختلف است. در نهايت اين نتيجه به دست آمد كه شعر عرفاني به علت روح درون‌گرايي، تسامح و تساهل عميق عرفاني، زمينه‌ مناسبي براي عرضه‌ اعتراض و انتقاد نبوده و علي‌رغم وجود نمونه‌هاي انگشت‌شمار، بيشتر شاعران عرفاني تمايلي به پرداختن به مضامين اعتراضي نداشته‌اند. همچنين نتيجه‌ تحقيق بيانگر آن است كه ادبيات عرفاني به سبب مباني فكري و نگاه جبرگرايانه و توكل صرف و روحيه‌ تسليم، رضا و گاه ترس از سخت‌گيري‌هاي حاكمان و يا تعامل با اهل قدرت، در تقابل با اعتراض بوده است.