مخاطبان مسيحي قرآن از منظر قرآن پژوهان غربي؛ مطالعه موردي ديدگاه سيدني گريفيت

يكي از مباحثي كه در تفسير تاريخي قرآن مطرح مي‌شود، شناخت مخاطبان اين كتاب آسماني است. در اين زمينه، قرآن‌پژوهان غربي به مخاطبان مسيحي قرآن بيشتر پرداخته‌اند: آيا قرآن با فرقه يا گروه خاصي از مسيحيان گفتگو مي‌كند؟ اگر چنين است، كدام فرقه؟ در مقالۀ حاضر، ديدگاه‌هاي تعدادي از قرآن‌پژوهان غربي در سه محور بررسي و بر ديدگاه سيدني گريفيت تأكيد شده است. وي معتقد است كه مخاطبان مسيحي قرآن بايد همان فرقه‌هاي آشنا در منابع اسلامي يعني «نستوريان»، «يعقوبيان» يا «ملكانيان» باشند؛ نه گروه‌هاي يهودي-مسيحي كه برخي ديگر از پژوهشگران غربي مطرح كرده‌اند. از ديدگاه گريفيت، قرآن ديدگاه‌هاي مسيحيان را كه اغلب به‌صورت شفاهي در محيط آن رواج داشته است طرح مي‌كند و موضع انتقادي به آنها مي‌گيرد. بنابراين، نمي‌توان گفت قرآن از آنها اثر پذيرفته يا وام گرفته است. به‌نظر مي‌رسد كه ديدگاه گريفيت به‌ويژه از اين جهت – كه مبتني بر فرضيۀ اثرپذيري قرآن از منابع پيشين نيست – و نيز بدين سبب كه مخاطبان قرآن را گروه‌هايي شناخته‌شده و معاصر با ظهور اسلام مي‌داند، نسبت به ديدگاه‌هاي كساني كه فرقه‌هاي يهودي-مسيحي پديدآمده در مسيحيت متقدم را مخاطب قرآن مي‌دانند، و نيز باورمندان به سه‌خدايي فيلوپوني در نجران كه از سوي سي. جان بلوك مطرح شده، به نظرات مسلمانان نزديك‌تر است.