اصل عليت و علوم انساني

هرچند تبيين علّي يكي از مهم‌ترين اهداف علوم طبيعي به‌شمار مي‌آيد، اما اين تبيين در علوم انساني با ترديدها و ابهام‌هايي روبه‌رو است. اين ابهام‌ها علاوه بر آنكه سرآغاز پيدايش مكاتبي متعارض درباره‌ ماهيت پديده‌هاي انساني گشته و روش‌هاي علوم انساني توصيفي را تحت تأثير قرار داده است، منجر به اختلاف نظرهايي اساسي درباره اهداف علوم انساني شده است؛ همان‌طور كه چيستي و چگونگي علوم دستوري را به‌شدت دست‌خوش ابهام كرده است. ازاين‌رو بايد بحث از اصل عليت و ارتباط آن با علوم انساني را يكي از ريشه‌اي‌ترين نقاط اختلاف‌برانگيز در فلسفه علوم انساني دانست. در اين مقاله، ابتدا برخي از تفسيرها از اين اصل و نيز جريان آن در پديده‌هاي انساني با روش انتقادي بررسي شده و به مغالطات و شبهاتي كه دامن‌گير برخي صاحب‌نظران شده است پاسخ داده مي‌شود. سپس با روش تحليل عقلي، جريان اصل عليت در پديده‌هاي انساني تشريح شده و انواع علت‌ها و روابط ميان آنها تبيين شده است.