پيامدهاي فضايي توسعه سكونتگاه‌هاي غير رسمي در حريم كلانشهر مشهد

Spatial implications for the development of informal settlements In the metropolitan area of Mashhad

رشد افقي و پراكنده‌رويي شهري پديده‌‌اي است كه در بيشتر شهرهاي جهان رخ داده و به عنوان يكي از مهم‌ترين مسائل نيمه دوم قرن بيستم مطرح شده است. يكي از مهم‌ترين پديده‌هاي ناپايداركننده توسعه شهري در كشورهاي در حال توسعه نيز گونه‌اي از پراكنده‌رويي شهري با مشكلات حاد موسوم به اسكان غير رسمي است كه به دلايل مختلفي به‌ويژه در حريم شهرهاي بزرگ اتفاق مي‌افتد. اين سكونتگاه‌ها علاوه بر آن‌كه جلوه‌اي از فقر هستند، از جمله چالش‌هاي توسعه فضايي نيز مي‌باشند كه به صورت گسترش پراكنده و كم تراكم، با فاصله زياد از مراكز شهري و معمولاً با عدم اختلاط كاربري نمايان مي‌شوند. توسعه فضايي سكونتگاه‌هاي غير رسمي در حريم شهرها موجب اتلاف منابع، از بين رفتن اراضي كشاورزي و فضاهاي باز و هم‌چنين آسيب به محيط زيست مي‌شود. در كلانشهر مشهد نيز نبود كنترل لازم براي رشد بي‌رويه و نامتعادل، تخريب منابع توليدي پيرامون، تغيير در ساختار فعاليت‌ها، افزايش جمعيت در سكونتگاه‌هاي پيراموني و غيره به گسترش افقي آن تداوم بخشيده است. هدف اصلي اين پژوهش بررسي پيامدهاي فضايي توسعه سكونتگاه‌هاي غير رسمي در حريم كلانشهر مشهد است. اين پژوهش از نوع پژوهش‌هاي كاربري مي‌باشد و به روش توصيفي-تحليلي و مطالعات كتابخانه‌اي و ميداني انجام پذيرفته است. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه سكونتگاه‌هاي غير رسمي به صورت شتابان و بدون برنامه در محدوده حريم كلانشهر مشهد در حال رشد و گسترش هستند. بيشترين تمركز اين سكونتگاه‌ها همواره در شمال، شمال غرب و غرب محدوده اين كلانشهر بوده است. شكل‌گيري سكونتگاه‌هاي جديد و گسترش آن‌ها در سال‌هاي قبل، عمدتاً در حاشيه كشف‌رود و حد فاصل جاده جديد و قديم قوچان صورت گرفته و تراكم آبادي‌ها در محدوده حد فاصل محدوده‌هاي منفصل شهري قرقي و توس تا شهر مشهد، يك پهنه يكپارچه و منسجم سكونتگاهي را تشكيل داده است.

not abstract