ارزيابي سطح مطلوبيت توزيع مكاني ايستگاه‌هاي اتوبوس در محيط GIS (مورد شناسي: شهر مراغه)

امروزه با گسترش شهرها و افزايش جمعيت شهري و به‌تناسب آن افزايش ترافيك معابر، مشكلات متعددي براي مردم در زمينۀ طول و زمان سفرهاي شهري به‌وجود آمده‌است. در اين بين ساماندهي مناسب حمل‌ونقل عمومي از‌جمله ايستگاه‌هاي اتوبوس مي‌تواند نقش مهمي در كاهش طول و زمان سفرهاي شهري ايفا كند. هدف اين پژوهش، سنجش سطح مطلوبيت توزيع مكاني فعلي ايستگاه‌هاي اتوبوس مراغه و در وهلۀ بعد، تعيين مناسب‌ترين الگوي مطلوب توزيع مكاني ايستگاه‌هاي اتوبوس مراغه ‌است كه از‌حيث هدف، كاربردي- عملي و از حيث ماهيت و روش، توصيفي- تحليلي است. در اين تحقيق، از مدل تاپسيس براي رتبه‌بندي شبكۀ معابر از‌نظر اولويت استقرار ايستگاه‌هاي اتوبوس و مكان‌هاي مناسب اين ايستگاه‌ها و از مدل تحليل شبكه نيز در محيط سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) درجهت مشخص‌كردن مسيرهاي بهينه و محاسبۀ طول و زمان مسيرها بر روي شبكه ‌استفاده شد. از ده معيارِ فاصله از مراكز مسكوني، تجاري، اداري، آموزشي، فرهنگي، تفريحي و فضاي سبز، بهداشتي و درماني، فاصله از تقاطع‌‌، دسترسي و تراكم جمعيت استفاده شد كه با روش ANP وزن‌دهي شدند. در اين پژوهش، نتايج مدل تاپسيس نشان داد كه ايستگاه‌‌هاي اتوبوس، شبكۀ معابر را به‌صورت لازم پوشش نمي‌‌دهند و فاصلۀ ‌استاندارد آن‌‌ها از همديگر رعايت نشده‌است. همچنين نتايج مدل تحليل شبكه نيز نشان داد كه از 8 خط اتوبوس مراغه، 5 خط در مسيرهاي رفت و برگشت و 2 خط در مسير برگشت، تغيير كردند و مجموع طول مسيرهاي خطوط اتوبوس‌راني پس از اعمال الگوريتم 5724 متر و زمان لازم براي طي مسيرها 20 دقيقه كاهش يافت. نهايتاً نقشۀ نهايي الگوي مطلوب توزيع مكاني ايستگاه‌هاي اتوبوس نشان داد كه قسمت‌هاي كوچكي از شهرك وليعصر- فاز 1 و فاز 2، قسمت‌هاي زيادي از شهرك سهند و دارايي- طالب‌خان، مكان‌هايي كاملاً مطلوب و قسمت‌هاي زيادي از شهرك وليعصر- فاز 1 و قسمت كوچك‌تري از فاز 2 در حدمطلوب بوده و بقيۀ قسمت‌ها نيز به‌ترتيب داراي مطلوبيت متوسط و پاييني درجهت توزيع بهينۀ مكاني ايستگاه‌هاي اتوبوس مراغه ‌هستند.