ارزيابي كمّي شدت خطر و ريسك بيابان‌زايي (مطالعۀ موردي: منطقۀ سرخس)

بيابان‌زايي به‌عنوان خطر جدي زيست‌محيطي، بسياري از مناطق خشك جهان و به‌خصوص ايران را متأثر ساخته است. امروزه روش‌ها و مدل‌هاي زيادي براي ارزيابي كمّي اين فرايند تخريب سرزمين وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف ارزيابي شدت پتانسيل بيابان‌زايي و ريسك خطر در مناطق خشك شرق ايران، در شهرستان سرخس و با استفاده از مدل ايراني IMDPA انجام شد. براي محاسبۀ شدت پتانسيل بيابان‌زايي داده‌هايي همچون پارامترهاي اقليمي، ويژگي‌هاي پوشش گياهي، زمين‌شناسي، خاك‌شناسي، آب‌هاي زيرزميني، كشاورزي و اطلاعات اقتصادي‌اجتماعي مورد استفاده قرار گرفتند كه تجزيه و تحليل آن‌ها در محيط GIS انجام شد. كاربري اراضي با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي لندست 8 به دست آمد. ريسك خطر بيابان‌زايي از تركيب نقشه‌هاي شدت خطر، فراواني عناصر در معرض خطر و درجۀ آسيب‌پذيري عناصر و بر اساس معادلۀ جهاني ريسك تهيه شد. نتايج نشان داد حدود 69% منطقۀ مورد مطالعه از نظر شدت خطر بيابان‌زايي در وضعيت شديد و حدود 11% در وضعيت خيلي شديد قرار داشته و عواملي چون فرسايش بادي، تخريب پوشش گياهي، توسعه كشاورزي و مسائل اقتصادي‌اجتماعي، بيشترين تأثير را در شدت بيابان‌زايي منطقه داشته‌اند. نتايج ارزيابي ريسك نيز نشان داد كه بيش از 60% منطقۀ سرخس، از نظر ريسك و احتمال بياباني شدن، امكان تبديل به شرايط نامناسب محيطي و تخريب سرزمين در آينده را دارا مي‌باشد.