تحليل هستي شناختي انواع قيامت و رابطه‌ مرگ با آن ها نزد سيد حيدر آملي

قيامت در زبان رايج و بعقيده‌ همگاني، صرفاً ناظر به قيامت آفاقي است كه جزئيات آن در اديان الهي بيان شده است. اما عارفاني همانند سيدحيدر آملي با تفسير انفسي از قيامت، گونه هاي متنوعي از قيامت را ترسيم و تبيين كرده اند؛ قيامتهايي كه بيشينه‌ آنها با مرگ ارادي در ارتباط است. پرسش اصلي نوشتار حاضر اينست كه از منظر سيدحيدر آملي، مرگ و انواع قيامت چه ارتباطي دارند؟ يافته هاي اين پژوهش عبارتند از: 1) سيدحيدر قيامت را به قيامت آفاقي و انفسي تقسيم ميكند و هركدام از آنها را داراي دو قسم صوري و معنوي ميداند و هر يك از اقسام صوري و معنوي را به صغري، وسطي و كبري تقسيم كرده است؛ به اين ترتيب، او از دوازده قسم قيامت نام ميبرد. به بيان ديگر، قيامت انواع گوناگوني دارد كه بيشينه‌ آنها با مرگ ارادي در ارتباط است و آدمي بايد به مرگ ارادي بميرد تا بتواند قيامتهاي گوناگون را شهود كند. 2) مرگي كه آملي از آن سخن گفته است موجب امتداد انسان ميشود، او را از انحصار زندگي اين‌جهاني بيرون آورده و گستردهتر ميكند و آفاق را بروي وي ميگشايد و به حياتش، خودش و نگاهش، وسعت ميبخشد؛ انساني كه بدنبال مرگ ارادي نيست و حيات اين‌جهاني دارد، بتعبيري انساني كوتاه‌قامت است.