بررسي روش هاي تساهل و تسامح مذهبي ميان عضدالدوله ديلمي و شيخ بهايي (با موضوعيت اهل سنت)

يكي از مسايلي كه هم در‌ محافل‌ روشنفكري‌ و هم ميان فرهيختگان در حوزه‌ ي معارف ديني مطرح است و نيز در فلسفه ي سياسي، جامعه‌شناسي، روان‌شناسي و فلسفه ي اجتماعي به عنوان مسأله‌اي مهم جلوه‌گر گشته و توجه بسياري از اصحاب‌ قلم و ارباب عقول را به‌ خود‌ جلب نموده، مسأله ي تساهل و تسامح است. تعريف سياستمداران و چگونگي استفاده از آن در طول تاريخ اسلام، مي تواند راهگشايي براي آشفته بازار اختلافات مذهبي و فرقه اي امروز باشد؛ به خصوص كه بررسي اين سياست از سوي دو تن از بزرگان عرصه ي شيعه در فاصله ي زماني شش سده، مورد تدقيق قرار گيرد؛ از آن جايي كه نام تشيع و به خصوص شيعه ي اماميه براي نخستين بار در رأس حكومتي ايراني نژاد، به صورت رسمي توسط دولت آل بويه مطرح گرديد و ميراثي شد براي حكومت هاي شيعه ي پس از خود چون صفويان، اين دو شخصيت از ميان دو حكومت فوق برگزيده شده؛ يكي در مقام حكمراني و ديگري در مقام شيخ الاسلامي.اشتراكات و تفاوت هاي سياست اِعمالي تساهل و تسامح از سوي عضدالدوله و شيخ بهايي، مسئله ي مهم مورد بررسي در اين رساله مي باشد. به نظر مي رسد تشابهات بافت اجتماعي و تا حدّي سياسي در دو سده ي 4ق و 10ق موجب گرديده عضدالدوله و شيخ بهايي، هر دو به اقداماتي مشابه در جهت كاهش تعصبات جامعه ي اهل سنت نسبت به جامعه ي حاكم شيعه دست بزنند. هر چند به قطع، بازه ي زماني اين ادوار، موجب اتّخاذ سياست هاي متفاوتي نيز شده است. اين مقاله براي بررسي مسأله و فرضيه ي فوق، پس از نگاهي اجمالي به وضعيت شيعه و اهل سنت در سده ي 4ق و 10ق، به سياست هاي اِعمالي مشابه و متفاوت شيخ بهايي و عضدالدوله پرداخته و به اين نتيجه رسيده است كه مهم ترين اقدام آنها در جهت سر و سامان دادن به اوضاع، كاهش تعصبات بوده است.