سامانه‌هاي بومي و سنتي استحصال آب باران در بلوچستان ايران

سيستان‌وبلوچستان از مناطق خشك و كم‌آب جنوب شرق ايران است كه از قدمت چندين هزارساله برخوردار مي‌باشد. ساكنان اين منطقه از ديرباز با روش‌هاي ساده، سيلاب‌ها را مهار و استفاده كرده‌اند. ازاين‌رو صاحب‌تجربه و دانش بومي ارزشمندي هستند. آنها در همه مناطق اعم از كوهپايه‌ها ، دامنه‌ها، عرض دره‌ها و دشت‌ها با ايجاد سامانه‌هاي ساده خاكي و سنگي، سيلاب را مهار و با ايجاد زمين كشاورزي و كشت سيلابي، به نخلستان و كشتزار تبديل كرده‌اند. اين سامانه ها متنوع بوده كه برخي متروك و عمده آنها موجود و همزمان با بارندگي فعال مي شوند. اين مقاله با هدف شناخت نظام‌مند سامانه‌هاي فعال به بيان دو نمونه از آنها بنام‌ خوشاب و دَربَند پرداخته است. سامانه خوشاب در حاشيۀ رودخانه‌ها، دشت‌هاي دامنه‌اي و ميان تپه‌ماهورها احداث و اجزاء مهم آن شامل: ديوارۀ سنگي  يا خاكي، نهرسيلاب‌رسان... و زمين كشاورزي است كه همگي با دست و دانش بومي مردم  ساخته‌ و تا دو و نيم هكتار وسعت دارند. سامانه دربند خاص دره‌هاي كوهستاني  با هدف انباشت خاك و ايجاد نخلستان ديم بوده و شامل زمين نخلستان و بند سنگي است  كه تا نيم هكتار وسعت دارند. اين سامانه‌ها علاوه بر تأمين بخشي از معاش روستاييان و عشاير، نقش مهمي در كنترل سيلاب، نگهداشت رسوب، توسعۀ منابع آب و ماندگاري ساكنين ، خاصه عشاير مناطق كوهستاني بلوچستان، دارند. اين نوشتار، بخشي از تحقيقي است  كه با هدف شناسايي و ارزيابي روش‌هاي مختلف سنتي بهره‌برداري از سيلاب در بلوچستان با استفاده از روش‌هاي ميداني حاصل‌ شده است.