سبك شناسي نسخۀ خطي دلگشانامه

زمينه و هدف: نسخه هاي خطي، گنجينه هاي ناشناخته و ذخاير فرهنگي هر ملتي است كه اهتمام به شناساندن و بررسي همه‌جانبۀ اين آثار از وظايف اصلي محققان و پژوهشگران است. يكي از اين ميراث ماندگار، حماسۀ تاريخي ـ ديني دلگشانامه است كه ميرزا ارجمند آزاد كشميري، آن را در موضوع قيام مختار در نيمۀ اول قرن دوازدهم هجري قمري در بحر متقارب و در 15450 بيت سروده است. هدف از اين پژوهش، معرفي نسخه هاي خطي و بررسي ويژگيهاي سبك شناسانۀ دلگشانامه از منظر زباني، ادبي و فكري است.روش مطالعه: پژوهش پيش رو، مطالعه اي نظري است كه به روش كتابخانه اي و شيوۀ توصيفي ـ تحليلي انجام شده است. محدوده و جامعۀ موردمطالعه، نسخ خطي دلگشانامه است كه در كتابخانه هاي ايران و جهان موجود است. يافته ها: محتواي اين اثر داراي ويژگيهاي سبك خراساني از قبيل لغات و تركيبات قديمي، كاربرد افعال در شكل كهن، استفاده از آرايه هاي ادبي، تشبيهات مفرد و حسي، و كنايات قابل درك است. شاعر با ابتكار و نوآوري در بهره گيري از شگردهاي بديعي و بياني، داشتن برخي ويژگيهاي زباني و ادبي نسبتاً بديع و استعمال وسيع لغات و تركيبات حماسي توانسته است امكانات زباني را در خدمت انديشه هاي ديني و موضوع حماسي اثر بكار گيرد.نتيجه گيري: نتايج تحقيق و بررسي نشانگر آن است كه «آزاد» با ذوقي سرشار در سرودن اين اثر خوش درخشيده و در پيروي از شاعران سبكهاي پيش از خود بويژه فردوسي، سعدي و نظامي موفق بوده است. انتخاب بحر متقارب در اين اثر بعلت زيادي هجاهاي بلند و ختم شدن به ركن مقصور، باعث نزديكي به اسلوب زبان حماسي شده است، توصيف قهرمانان، ميدانهاي جنگ، مبالغه هاي خيال‌انگيز و خوارق عادات و كرامات در اين منظومه كاملاً مشهود است. در بخشهايي از اين مثنوي بويژه ساقي نامه ها و ذكر اصطلاحات حكمي و غنايي در پند و اندرز و بيوفايي دنيا، زبان حماسي و غنايي درآميخته است.