معرّفي نسخۀ خطي منحصربفرد «ترجمه و شرح طب‌القلوب» و سبك‌شناسي آن

زمينه و هدف: طب‌القلوب، اثر شيخ علاءالدّين نقشبندي، آخرين پير نقشبندي كردستان و يكي از نويسندگان بنام معاصر در قرن چهاردهم هجري قمري است. رساله‌اي است كه در سال 1341 ه.ق. به زبان عربي نوشته شده است و اندكي پس از نگارش، توسط شيخ فخرالدّين مظهر، ملقّب به مظهرالاسلام به فارسي ترجمه و شرح شد كه مبناي مطالعه و بررسي اين پژوهش ميباشد. تا كنون يك نسخۀ خطي از اين كتاب، معرّفي شده است. در اين مقاله، تلاش گرديده است ويژگيهاي سبكي مظهرالاسلام در ترجمه و شرح طب‌القلوب بلحاظ زباني (صرفي و نحوي)، ادبي و فكري و محتوايي بررسي شود. روش مطالعه: اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي و با كمك منابع كتابخانه اي صورت گرفته است. يافته‌ها: نثر كتاب جز در مقدّمه كه به آرايه‌هاي ادبي آميخته و همراه با عبارات عربي است- نثري نسبتاً ساده است كه نويسنده در آن قصد هنروري ندارد؛ اما در كل كتاب چه در مقدمه و چه در متن، استفاده از واژه‌ها و عبارات و تركيبات عربي بوفور ديده ميشود. نتيجه‌گيري: نثر كتاب پخته و استوار است و از دشواري و پيچيدگي به دور، به همين دليل و بسبب نزديكي اين اثر به زمان ما، داراي ويژگيهاي خاص و ممتاز سبكي نيست و ازآنجاكه اين اثر منثور، همراه با ابياتي از شعر شاعران ديگر است، مواردي از مختصات سبكي دارد. تركيبات و عبارات عربي در كتاب بحدّي است كه عربي‌مآبي نويسنده در اولين صفحات كتاب، مبرهن است. استشهاد به آيات و احاديث، شواهد منظوم و منثور متعدد، در آن فراوان است. صنايع بديعي نظير جناس، مراعات‌النظير، و اشتقاق در كتاب بوفور بچشم ميخورد. پس با نگاهي جامع، ميتوان از ديدگاه زباني و ساختاري به اين نسخۀ خطي نگريست. با بررسيهاي انجام‌شده در دستگاههاي آوايي، واژگاني، نحوي و بلاغي به اين نتيجه ميرسيم كه مظهرالاسلام بيشتر درصدد بيان مضمون بوده است تا درگير شدن در فنّ نويسندگي.