كاركرد عنصر باد در داستانهاي شاهنامه

زمينه و هدف: يكي از كاركردهاي مهم در ساخت روايتهاي شاهنامه، نقش عناصر طبيعت در رويدادها و سرنوشت آدميان است. از ميان اين عناصر طبيعي عنصر باد داراي جايگاهي ويژه است. در اوستا تفاوت ميان آتش، آب، خاك از يكسو و باد از سوي ديگر چشمگير است. درحاليكه آن سه ايزد نخستين تنها يك گونه و داراي صفات مثبت هستند، باد دو گونه است. در متون فارسي ميانه نيز از «ايزد باد» يا «واي نيك» و ديگر «ديو باد» يا «واي بد» ياد شده ‌است. در مينوي خرد باد در زمره ايزدان است كه از براي نيرو گرفتن از آن ستايش ميشود و از سوي ديگر باد ديوي است كه سبب بروز طوفان و بادهاي سخت ميگردد. در متون ذكرشده، ايزد باد براي كامروا ساختن شاهان و پهلوانان در نبرد و پيروزي آنها ستايش شده ‌است. اين جستار كوشيده‌است تا نقش عنصر باد را در متون كهن و شاهنامۀ فردوسي بررسي كرده و نشان دهد اين عنصر پس از ورود به فضاي حماسي دچار چه تغييراتي ميشود. روش مطالعه: دراين پژوهش گردآوري اطلاعات از طريق منابع كتابخانه‌اي بوده‌ است و شيوۀ موردنظر اين پژوهش توصيفي ـ تحليلي است. متن اساس شاهنامۀ فردوسي تصحيح جلال خالقي‌مطلق، دورۀ 4 جلدي است. يافته ها: در شاهنامۀ فردوسي باد با صفات باآفرين و خوش‌بو شناخته ميشود. باد بد نيز با صفاتي همچون تند، سخت، تيره و دمان همراه شده‌ است. اين عنصر بدون در نظر گرفتن منش ايزدي ـ اهريمني خود به ياري شاهان يا پهلوانان ميشتابد و بارها به ياري كيخسرو مي‌آيد. نتيجه گيري: باكندوكاو در روايتهاي حماسه ملي اين نتيجه بدست آمد كه اين عنصر منش ايزدي خود را ازدست داده و بشكل يك عنصر طبيعي درآمده كه تنها به فرمان خداوند يكتا عمل ميكند و غالباً پشتيبان شاه و پهلوان سزاوار (مشروع) و پيكار به حق آنان است.