تبيين سير تحول روابط بنادر سواحل مكران با نواحي پس‌كرانه اي

بنادر در طول تاريخ، جايگاه برجسته‌‌اي در توسعۀ مناطق پس‌كرانه‌‌ايداشته‌‌اند. بنادر سواحل مكران نيز با توجه به موقعيت راهبردي‌‌شان، ظرفيت گسترده‌‌اي براي تعامل با مناطق پس‌كرانه‌‌اي دارند. اين بنادر طي دهه‌هاي اخير، نتوانسته‌‌اند آن‌گونه كه بايد از فرصت‌‌هاي پيشِ‌‌رو بهره ببرند. همين امر موجب شده است محروميت و نابرابري فضايي به‌خصوص در پهنه‌‌هاي پس‌كرانۀ محلي منطقۀ جنوب‌شرق ايران، بيش از ساير نقاط كشور ديده شود. هدف از انجام اين پژوهش، بررسي سير تحول تعاملات بنادر سواحل مكران با نواحي پس‌كرانه‌‌اي در طول 20 سال اخير (بازۀ 1375-1395) است تا بر اين اساس مشخص شود كه بنادر سواحل مكران تا چه ميزان توانسته‌‌اند طي دو دهۀ اخير، تعاملات خود را با مناطق پس‌كرانه‌‌اي در سه سطح محلي، منطقه‌‌اي و ملي افزايش دهند. روش پژوهش كمّي و تكنيك مورد استفاده، تحليل شبكه با استفاده از نرم‌‌افزار Gephi است. داده‌‌هاي مورد استفاده، شبكۀ تعاملات دوسويۀ كالايي ميان بنادر سواحل مكران و كليۀ شهرهاي پس‌كرانۀ سرزمين ايران است. يافته‌‌هاي پژوهش نشان مي‌‌دهد بندر چابهار طي دو دهۀ اخير توانسته است به‌خوبي تعامل خود را با شهرهاي پس‌كرانه‌‌اي در هر سه سطح ملي، منطقه‌‌اي و محلي ارتقا دهد. در عين حال بنادر ديگري همچون جاسك و پسابندر نيز توانسته‌‌اند جايگاه خود را نظام ساختار فضايي منطقۀ جنوب‌شرق تثبيت كنند و تعامل خود را با پس‌كرانه‌‌هاي محلي افزايش دهند. پيشنهاهاي اين پژوهش بر اين موضوع تأكيد دارد كه بنادر سواحل مكران براي ارتقاي نقش مؤثرتر خود بر پس‌كرانه‌‌هاي ملي و فراملي، لازم است ساختار فضايي خود را به سمت الگوي شبكه‌‌اي سلسله‌‌مراتبي شكل دهند. اين الگو، درحقيقت مجموعه‌‌اي هم‌‌پيوند از عناصر ساختار فضايي را در قالب يك تعامل سلسله‌‌مراتبي شكل مي‌‌دهد كه بر مبناي آن، همۀ سطوح پس‌كرانه‌‌اي را از مقياس محلي تا فراملي، در فرايند توسعۀ فضايي درگير مي‌‌كند.