جلوه‌هاي خير و شر اخلاقي در آيات قرآن

مراد از خير و شر اخلاقي در اين تحقيق، آن‌ دسته از مفاهيم اخلاقي هستند كه بر ارزشي اخلاقي (نه الزام اخلاقي) دلالت دارند و شامل شش مفهومِ »خوب و بد «، »درست و نادرست « و »شايسته و ناشايست « مي‌شود و معمولاً در محمولِ »جملات و گزاره‌هاي اخلاقي « به كار مي‌روند. با توجه به كمبود پژوهش‌هاي ناظر به روش در حوزه اخلاق و فلسفه اخلاق در قرآن، اين پژوهش با روش توصيفي تحليلي، مشخص نمود كه چگونه مي‌توان خير و شر اخلاقي يا مفاهيم ارزشيِ اخلاقي را از ميان آيات قرآن كه در قالب »گزاره‌هاي اخلاقي « وجود دارند، استنباط كرد. نتايج نشان مي‌دهد كه »خير اخلاقي «، در قالب مفاهيمِ مثبتي همچون »خوب «، »درست « و »شايسته « جلوه‌گري مي‌كند و »شر اخلاقي « خود را با مفاهيمي منفي همچون »بد «، »نادرست « و »ناشايست « نشان مي‌دهد. در قرآن، »خير اخلاقي « در شكلِ مفهوم »خوب «، با استفاده از افعال مدح (نِعْمَ) و الفاظي همچون، خير، حسن، بِرّ، صالح، محسن و طيب معلوم مي‌شود و »خير اخلاقي « در قالبِ مفهوم »درست «، از طريقِ آيات دال بر نفي‌ خطا و گناه و دال بر پاداش و ثواب و الفاظي همچون »صادق « قابل استنباط است. همچنان كه »خير اخلاقي « در جلوه‌اي كه بيانگرِ مفهوم »شايسته « است را مي‌توان از جايگاه و مقام خوبي كه برخي افراد‌ در پيشگاه خداوند دارند به دست آورد. در »شر اخلاقي « و در شكلي كه مفهوم »بد « را نشان مي‌دهد، مفهوم »بد « با افعال ذم (بئس و ساء) و واژگاني مانند شر، سوء،‌ فاحشه، مفسد، خبيث و نجس روشن مي‌شود و »شر اخلاقي « به عنوان مفهوم »نادرست «، با تعابيري كه بيانگر خطا و گناه يا بيانگر كيفر و مجازات يا بيانگر »رد «، »انكار « و »ابطالِ « كاري است در قرآن بيان مي‌شود و »شر اخلاقي « كه بيانگرِ مفهوم »ناشايست « است از جايگاه و موقعيتي كه برخي افراد، در نزد خداوند دارند، قابل تشخيص مي‌باشد.