تحليل روش‌هاي فرعون در «مديريت ذهن» قوم خويش در قرآن كريم

اهميت فعاليت ذهن و نقش آن در گرايشات و رفتارهاي انسان، امروزه مورد توجه علوم انساني و رفتاري قرار گرفته و مباحث گسترده‌اي پيرامون فلسفه ذهن، مراتب و كاركرد آن پديد آورده است. از جمله اين مباحث كه چگونگي ايجاد يا تغيير تصورات ذهني را در فرد و اجتماع انساني مورد مطالعه قرار مي‌دهد، مديريت ذهن است. آگاهي از اين فرايند، از شاخه‌هاي اصلي علم ارتباطات و لوازم اساسي حكمراني است. با آنكه اين تعبير به‌لحاظ اصطلاح علمي سابقه چنداني ندارد، اما قرآن كريم به مصاديق بسيار جذّاب و پيچيده‌اي از آن اشاره فرموده كه اقدامات فرعون يكي از آن موارد است. مسئله پژوهش حاضر اين است كه فرعون به‌عنوان يك ديكتاتور ستم‌پيشه چگونه توانست در ذهن و قلب بسياري از افراد قوم خود نفوذ كرده و ايشان را به اطاعت خود و مبارزه با حق وادارد و تا ورود به آتش، همراه خود سازد: «يقدم قومه يوم القيامه فأوردهم النار» (هود، 98). به اين منظور، به تحليل محتواي آيات قرآن و استخراج روش‌هاي مديريت ذهن فرعون نسبت به قوم خويش پرداخته است. نتايج نشان داده؛ فرعون با كاربست روش‌هاي عوام‌فريبي، إلقاي ترس، إلقاي برتري، تحقير، تخريب شخصيت و مانند آن توانست اذهان قوم خود را تسخير نموده و آنها را از پيروي دعوت حق موسي× دور كند.