بررسي ميزان آلودگي و غني‌ شدگي فلزات سنگين (مطالعۀ موردي: شهرك صنعتي شيراز و اراضي اطراف آن)

investigation of Heavy Metal Contamination and Enrichment (Case Study: Shiraz Industrial Town and surrounding Lands)

آلودگي فلزات سنگين يكي از جدي­ترين مشكلات زيست­ محيطي است كه در سراسر دنيا در حال گسترش مي‌باشد. هدف از اين پژوهش تعيين ميزان آلودگي و غني­ شدگي فلزات سنگين در داخل و اراضي اطراف شهرك صنعتي شيراز است. براي رسيدن به اين هدف، تعداد 20 نمونه خاك سطحي از عمق 0 تا 15 سانتي­ متر از داخل و اطراف شهرك صنعتي شيراز برداشت شده و غلظت فلزات سرب، كروم، آلومينيم، منگنز، مس، روي، استرانسيم، واناديم، نيكل، كبالت، اسكانديم، آهن و آرسنيك در آن­ها با استفاده از روش ICP-MS بررسي شد. نتايج نشان داد غلظت ميانگين عناصر مس، سرب، منگنز، كروم، آلومينيم، روي، استرانسيم، واناديم، نيكل، كبالت، آهن، آرسنيك و اسكانديم به ترتيب 75، 9/87، 6/541، 3/143، 8/21804، 4/275، 9/439، 3/173، 4/55، 0/12، 3/50579، 8/4 و 7/4 ميلي­گرم و بر كيلوگرم مي­باشد. نتايج نشان داد كه ميانگين غلظت همۀ عناصر به جز آلومينيم (8/21804 ميلي­گرم بر كيلوگرم) و اسكانديم (7/4 ميلي­گرم بر كيلوگرم) بسيار بيشتر از مقادير غلظت اين عناصر در خاك­ هاي جهاني است. علاوه بر اين، در مقايسه با استانداردهاي كشورهاي چين و كانادا نيز عناصر مس، سرب، روي، واناديم و كروم غلظت ­هاي بسيار بيشتري از مقادير استاندارد را نشان مي­دهند. محاسبۀ ضريب غني­شدگي عناصر مذكور در نمونه­هاي خاك نشان­ دهندۀ غني­ شدگي زياد عناصر مس (32/8)، سرب (42/5)، روي (04/7)، استرانسيم (15/5)، واناديم (04/5) و كروم (34/5) است. نتايج تحقيق حاضر گوياي آن است كه خاك­هاي منطقه آلوده به فلزات مس، سرب، واناديم، منگنز و روي هستند، لذا پيشنهاد مي­شود بايستي با روش­هاي مختلف سعي در كاهش فلزات در محيط داشت.

Heavy metal pollution is one of the most serious environmental problems that is spreading around the world. The purpose of this study was to determine the rate of pollution and enrichment of heavy metals inside and around the industrial town of Shiraz. For this aim, 20 surface soil samples were gathered from a depth of 0 to 15 cm from inside and around Shiraz industrial town, and the concentrations of Pb, Cr, Al, Mn, Cu, Zn, St, V, N, Co, Sc, Fe As was evaluated using the ICP-method MS. The results showed that the average concentrations of Cu, Pb, Mn, Cr, Al, Zn, St, V, Ni, Co, Fe, As and Sc are 75, 87.9, 541.6, 143.3, 21804.8, 275.4, 439.9, 173.3, 55.4, 12.0, 50579.3, 4.8, and 4.7 mg / kg, respectively. The results showed that the average concentration of all elements except Al (21804.8 mg/kg) and Sc (4.7 mg/kg) is much higher than the concentration of these elements in global soils. In addition, Cu, Pb, Zn, V and Cr show much higher concentrations than standard Chinese and Canadian standards. Calculation of the enrichment coefficient of the mentioned elements in soil samples indicates high enrichment of Cu (8.32), Pb (5.42), Zn (7.04), St (5.15), V (5.04), and Cr (5.34). The results of the present study indicate that the soils of the region are contaminated with Cu, Pb, V, Mn and Zn. Therefore, it is suggested to reduce metals in the environment by different methods.