بررسي تأثير نرخ مؤثر مالياتي و كيفيت حاكميت شركتي بر فرار مالياتي و فساد مالياتي

هدف: در اين پژوهش با استفاده از متغير‎هاي مالي، هم‌زمان تأثير نرخ مؤثر مالياتي و كيفيت حاكميت شركتي بر فرار و فساد مالياتي بررسي شده است.روش: براي آزمون فرضيه‌هاي پژوهش، از مدل رگرسيوني چندمتغيره استفاده شده است. داده‌ها با مراجعه به‎صورت‌هاي مالي و يادداشت‌هاي توضيحي شركت‌هاي پذيرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران بررسي شدند. نمونه پژوهش، شامل 1600 مشاهده‎ سال ـ شركت براي سال‎هاي 1382 تا 1397 انتخاب و با استفاده از نرم‌افزارهاي اكسل و ايويوز تجزيه و تحليل شدند.يافته‌ها: بين نرخ مؤثر مالياتي و فرار و فساد مالياتي شركت‌هاي پذيرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، رابطه مثبت و معناداري وجود دارد؛ اما با اضافه‌شدن متغير كيفيت حاكميت شركتي به رابطه‌هاي فوق، تغيير معناداري روي رابطه بين نرخ مؤثر مالياتي و فرار و فساد مالياتي مشاهده نشد.نتيجه‌گيري: يافته‌هاي پژوهش را مي‌توان از دو بُعد بررسي كرد. بُعد اول تأثير منفي كيفيت حاكميت شركتي بر فرار و فساد مالياتي و بُعد دوم، بي‌تأثيربودن كيفيت حاكميت شركتي روي رابطه نرخ مؤثر مالياتي بر فرار و فساد مالياتي است. براي استدلال اين يافته مي‌توان گفت كه كيفيت حاكميت شركتي در ايران به‌طور كامل توسعه ‎نيافته است و سازوكارها و ساختارهاي فعلي آن در ايران هنوز به‌طور استاندارد و همه‌گير پياده‌سازي نشده و اين تأثير را كاهش داده است. همچنين، اندازه شركت بر اساس نظريه قدرت سياسي، رشد فروش طبق نظريه اثر مالياتي و نرخ بازده دارايي‌ها به‌دليل تأثير بر عملكرد شركت‌ها، روي فرار مالياتي تأثير مثبت گذاشته است. تغييرات دارايي‎هاي ثابت مشهود با توجه به تفاوت سود حسابداري و سود محاسبه ماليات بالاتر يا پايين‌تر (بسته به قوانين مالياتي و حسابداري قابل اجرا روي اموال، ماشين‌آلات و تجهيزات) نيز، بر فرار مالياتي تأثير مثبت و دارايي‌هاي ثابت مشهود بر فرار مالياتي تأثير منفي گذاشته است. افزون بر اين، نوسان‌هاي فروش و نرخ بازده دارايي‌ها، بر فساد مالياتي تأثير مثبتي داشته است؛ اما تأثير رشد فروش، نسبت ارزش بازار به دفتري سهام و سن شركت، بر اساس نظريه چرخه عمر، بر فساد مالياتي منفي بوده است.