تحليل بن‌مايه‌هاي گنوسي در مصيبت‌نامه عطار

گنوس در لفظ به معناي شناخت است و به كيش‌هايي كه رهايي از دنيا را در گرو رسيدن به شناخت مي‌دانند، گنوسي گفته مي‌شود. از بن‌مايه‌هاي مهمي كه در متون گنوسي آمده است؛ غربت انسان در اين جهان، ارزش روح و خوارداشت جسم، سرگشتگي و غفلت انسان، خوارداشت جهان مادي، خوارداشت عقل و رسيدن به شناخت يا گنوس است كه به دليل شباهت ميان موارد مذكور و مسائلي كه عرفاي اسلامي مطرح كرده‌اند، در اين تحقيق مصيبت‌نامه‌ي عطار انتخاب شد تا وجوه شباهت و تفاوت اين موارد با جزئيات بررسي شود. سالك فكرت مانند سالكان گنوسي، نخست با احساس غربت در دنيا و متعلق نبودن به آن سلوكش را آغاز مي‌كند و به وسيله وحي، ترك خود، راهنمايي پيري كه واسطه فيض نيز است، به شناخت مي‌رسد و بدين ترتيب از سرگشتگي رهايي مي‌يابد و در مسير شناخت قرار مي‌گيرد. سالك فكرت در مقاله آخر و مواجهه با روح، به درك ارزش جان نائل مي‌شود، مانند سالكان گنوسي كه اصلاً براي رسيدن به گنوس يا شناخت، مراحل سلوك را طي مي‌كنند.