بحر المحبة في اسرار المودة تفسيري ادبي- عرفاني از سورۀ يوسف عليه ‏السلام و ناگفته‎ هايي دربارۀ آن

بحر المحبة في اسرار المودة ازجمله تفاسير صوفيانه به زبان عربي است كه در آن، سورۀ يوسف همراه با برخي نكات، اشارات،‌ اقوال و حكايات عرفاني در ساختار و نثري ساده و دلنشين تفسير شده است. محتواي جذاب و اهميت اين اثر موجب ارائۀ  چهار ترجمه از آن در سدۀ اخير شده، ‌اما با وجود اين، هنوز تصحيحي انتقادي از آن در دست نيست و حتي نشاني از تلاشي جدي در پي شناخت دقيق اثر و نيز مؤلف، زمان تأليف، خاستگاه، نحوۀ شكل‎گيري و نيز جايگاه آن در سنت تفسيرنگاري عرفاني يافت نمي‏ شود. اين تفسير با رويكرد عملي در عرفان و ‌ملتزم به شريعت و اخلاق‎، در بستر سنت تفسيري صوفيان در سده ‎هاي نخست اسلامي و پيش از قرن هفتم به نگارش آمده است. بحر المحبة في اسرار المودةكه نسخه‏ هاي متعددي از آن در ايران موجود است، گاه به ابوالفتوح احمد غزالي و گاه به برادر بزرگ‎ترش ابوحامد محمد نسبت داده شده، اما گويا هر دو نسبت خطاست. به نظر مي‎رسد صبغۀ اين اثر، تدويني و حاصل گردآوري و شايد ترجمۀ برخي روايات و اقوال فارسي مندرج در تفاسير متقدم اسلامي به‌ويژه انيس المريدين و شمس المجالس، انس المريدين و روضة المحبين و قصۀ يوسف باشد كه حدود چهار يا پنج قرن‏ پيش و به زبان عربي به تأليف درآمده است. نوشتار پيش رو، ضمن بررسي متن اثر با توجه به چندين نسخۀ موجود، از تحليل محتواي فهرست ‎هاي نسخ خطي، تفاسير سده‌هاي متقدم و نيز پژوهش‌هايي كه تاكنون دراين موضوع به نگارش درآمده، حاصل شده است.