اعطاي تابعيت بريتانيا به شهروندان هنگ‌كنگ از ديدگاه حقوق بين الملل

در زمان صدور بيانيه مشترك بريتانيا و چين در 1985 كه با هدف بازگرداندن حاكميت هنگ‌كنگ از بريتانيا به چين منعقد شد، طرفين يادداشت‌هايي را مبادله و تعهداتي را بر عهده گرفتند. ازجمله بريتانيا متعهد شد هيچ گونه حق اقامت و تابعيتي به اتباع چيني ساكن هنگ‌كنگ اعطا نكند. به دنبال سلسله تحولات سياسي در هنگ‌كنگ در 2019 و 2020 و ايجاد تنش‌ ميان بريتانيا و چين بر سر هنگ‌كنگ، بريتانيا ضمن تغييراتي در قوانين خود، زمينه را براي اعطاي تابعيت بريتانيايي به شهروندان هنگ‌كنگي فراهم كرد. اين موضوع متعاقباً مورد اعتراض دولت چين قرار گرفت. به دلايل مختلفي، ترديدهايي درباره اثر الزام‌آور تعهدات مندرج در يادداشت‌هاي فوق وجود دارد. اين مقاله ضمن توضيح ويژگي‌هاي يك تعهد حقوقي الزام‌آور در نظم حقوقي بين‌المللي به اين يافته مي‌رسد كه تعهد بريتانيا تعهدي حقوقي و يكجانبه است؛ سپس نتيجه‌ مي‌گيرد كه اگرچه استرداد تعهدات يكجانبه، به تعبير ديوان بين‌المللي دادگستري، «حق ذاتي» هر دولتي است، استثنائاً در اين مورد خاص، امكان استرداد تعهد از سوي بريتانيا وجود ندارد.