مفهوم‌شناسي قاعده «الامتناع بالاختيار» در فقه و اصول

No Title

قدرت انتخاب، از موهبت‌هاي الهي به بشريت است كه انسان مي‌تواند با استفاده از آن، مسير زندگي خويش را طبق ميل و اراده‌اش طي كند. از طرفي، تكاليف الهي به بندگان، به‌ميزان توانايي و قدرت مكلفين است و تكليفي كه خارج از قدرت آن‌ها باشد، از جانب خداوند بر دوش ايشان گذاشته نشده است؛ اما گاه مكلف با استفاده از اختيار خويش، مسيري را برمي‌گزيند كه درنهايت به بن‌بست مي‌رسد و باعث سلب قدرت از خويش مي‌گردد. از طرفي، قدرت مكلف بر انجام فعل، شرط تنجز تكليف است؛ حال اگر در اين صورت كه عدم قدرت مكلف ناشي از سوء اختيار خويش است، آيا باعث عدم توجه خطاب و تكليف مولي به ايشان مي‌گردد يا نه؟ فقيهان و اصوليان در چنين مواردي از قاعده عقلي و فلسفي «الامتناع بالاختيار لاينافي الاختيار» مدد جسته و نظريات خويش را بيان كرده‌اند. حال در اين جستار، با توجه به عدم بحث مستقل درباره اين قاعده بسيار مهم در كتب مختلف فقهي و اصولي، نگارندگان سعي‌شان بر اين بوده كه بار ديگر، نقش اين قاعده را در جاي‌جاي فقه و اصول از نگاه نظريه‌پردازان اصولي و فقهي بازشناسي كنند و به برخي نكات ضروري درباره آن اشاره نمايند.

No Abstract