باز پژوهشي در اركان ماهوي احسان از منظر فقه اماميه و نظام حقوقي ايران

A Further Research on the Essentials of the Rule of Iḥsān (Benevolence) from the Perspective of Imāmī Jurisprudence and the Iranian Legal System

قاعده احسان، مسقط ضمان است؛ به همين جهت شناخت ماهيت آن، براي انطباق مصاديق و موضوعات فقهي و حقوقي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است؛ تا زيان‌ديده به صرف صدور عمل نيكو از سوي عامل، غير محقّ محسوب نشود و حقّي از وي پايمال نشود. اين پژوهش با روش تحليلي توصيفي و مطالعه كتابخانه‌اي، اركان ماهوي احسان را بررسي كرده ‌است و در نهايت اركان شش‌گانه‌­اي را براي آن شناسايي كرده است كه عبارتند از: 1. احسان به غير؛ 2. جلب منفعت يا دفع ضرر؛ 3. قصد احسان در اقدام به عمل؛ 4. عدم استحقاق احسان‌شونده به احسان؛ 5. عدم تعيين اجرت و اخذ آن؛ 6. دور بودن عمل از هرگونه قبح و سوء. بنابراين اگر عمل انجام شده داراي اركان مذكور نباشد يا پس از تحقق عمل، خللي به اركان مذكور وارد آيد، مشمول قاعده مذكور نخواهد بود و واضح است كه اثر اسقاط ضمان در فرض بروز خسارت را نيز در بر نخواهد داشت.

The rule of (benevolence)’ is the waiver of surety; therefore, knowing its nature is of special importance for the application of jurisprudential and legal examples and issues; However, the essentials of this rule have not been enumerated in the works of Imāmī jurists and legalists. This research has been conducted by descriptive analysis and library stud and has examined the essentials of the rule of and finally numerated the six pillars of the rule as follows: 1. Benevolence to others; 2. Gaining profit or repelling loss, 3. Intention of benevolence in taking action, 4. Lack of entitlement to benevolence by the receiver of benevolence, 5. Failure to determine the reward and receiving it, 6. Avoidance of any decency and abuse in action. Therefore if the above-mentioned elements are violated, the action will not be subject to the mentioned rule and it is clear that it will not have the effect of waiving the surety in case of damage.