رهيافتي گونه شناسانه از تحليل فضايي و كالبدي خانه هاي بومي اردبيل

A typological approach to the spatial and physical analysis of Ardabil native houses

ويژگي‌ها و خصوصيات متداوم در فرهنگ بومي از مقولاتي است كه ريشه در تاريخ معماري ايران دارد و موجب شده است مؤلفه‌هاي معماري ايران در طي قرون مختلف سيري تكويني همگام با رشد و دگرگوني‌هاي فرهنگ ايراني داشته باشد. براي شناخت و تحليل فضاي كالبدي خانه­ هاي بومي، رهيافت‌هاي گوناگوني وجود دارد. يكي از اين رهيافت­ ها، رهيافت گونه­ شناسانه است. نمونه مورد پژوهش در اين مقاله خانه‌هاي سنتي اردبيل انتخاب شده است. در شهر اردبيل الگويي كه در خانه‌ها استفاده شده از نظر شكلي و فضايي يكسان؛ ولي داراي ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد در هر بناست. اين الگوها كه برگرفته از شيوۀ زندگي و شخصيت اجتماعي افراد و ارتباط سازه و معماري است، داراي خصوصيات شكلي و فرمي منحصربه‌فردي است كه مورد تجزيه‌ و تحليل قرار گرفته است. روش تحقيق در اين پژوهش به‌صورت تحليلي و توصيفي است. در قسمت توصيفي به‌صورت كيفي، با انجام مطالعات و تحليل نظريه‌هاي پايه مرتبط و شناخت عناصر كالبدي و فضايي خانه‌هاي بومي، به رابطۀ همبستگي اجزاء پرداخته مي‌شود. داده‌هاي اين تحقيق نيز از طريق مشاهده ميداني استخراج و مورد مطالعۀ استدلالي قرار گرفته است. با توجه به اينكه تاكنون طبقه‌بندي خاصي در اين خصوص انجام نشده لذا در اين پژوهش سعي شده است با مطالعه پيشينه گونه‌شناسي و دسته‌بندي گونه‌ها چارچوبي براي طبقه‌بندي معماري خانه‌هاي اردبيل به دست آورد. اهداف پژوهش بهبود روش‌هاي طراحي مسكن با شناسايي و تحليل عناصر كالبدي و فضايي معماري بومي. تقويت عناصر كالبدي و فضايي معماري خانه‌هاي معاصر و نهايتاً ارتقاء هويت بومي و منطقه‌اي مسكن. سؤالات پژوهش با كدام شاخص مي‌توان عناصر كالبدي و فضايي خانه را گونه‌بندي كرد؟ 2.چگونه مي‌توان عوامل شكل‌دهندۀ معماري خانه‌هاي بومي اردبيل را شناسايي كرد؟