ارتباطات بصري خط نستعليق در نسخه مثنوي خواجوي كرماني

Visual communications of Nastaliq calligraphy in Masnavi version of Khajavi Kermani

خط نستعليق يكي از خطوط اسلامي است كه در ايران ابداع شده و سير تكويني خود را پشت سرگذاشته است. نسخه مثنوي خواجوي كرماني به رقم ميرعلي ابن الياس تبريزي (محفوظ در كتابخانه بريتانيا) يكي از نمونه­ هاي نفيس و اوليه خط نستعليق مي­باشد. پژوهش حاضر با توجه به قدمت و كيفيت اين نسخه، نسبت به تنها نسخه باقيمانده خط نستعليق به رقم ميرعلي تبريزي مشهور (نسخه خسرو و شيرين نظامي)، به بررسي ويژگي­هاي: ردپاي خط نسخ در نستعليق اوليه، عيار و كيفيت خط در متن و عناوين، ارتباطات بصري عيني و ادراكي حاكم برآن، نقطه، نحوه به­ كارگيري خط كرسي و گريدبندي پرداخته است. روش انجام پژوهش حاضر توصيفي و تحليلي و با تكيه بر داده­هاي منابع كتابخانه­ اي است. بر طبق يافته­ ها، در نسخه مثنوي خواجوي كرماني با وجود قدمت نسخه و ابتدايي بودن خط نستعليق در آن، خوشنويس به دليل رعايت ارتباطات بصري ادراكي (نهاني) در طول صفحه، به هماهنگي و زيبايي قابل توجهي دست يافته است. رعايت اين مهم در نسخه مذكور و سامان­دهي آن، توسط كشيده ­ها، سركش­ ها و نقطه­ گذاري­ها امكان­پذير شده است كه سركش ­ها و زواياي آنها نقش اصلي هدايت بصري در طول صفحات را برعهده گرفته ­اند. به­ طوري­كه اغلب حروف بعد از خود را تحت شعاع قرار داده­اند. همچنين كيفيت بالاي كتابت در عناوين نسخه نسبت به متن، ذوق هنري و ميزان تسلط خوشنويس به خط مذكور را (با وجود ابتدايي بودن نسخه) متذكر است. اهداف پژوهش: 1.بازشناسي مختصات خط نستعليق اوليه. 2.بررسي ارتباطات بصري خط نستعليق در نسخه مثنوي خواجوي كرماني. سؤالات پژوهش: 1.خط نستعليق اوليه داراي چه ويژگي­هايي بوده است؟ 2.كاربست خط نستعليق در نسخه مثنوي خواجوي كرماني داراي چه ويژگي­هايي بصري است؟ كليدواژه‌ها