بحثي تطبيقي در باب انواع قيامت از ديدگاه عرفان و شريعت

اهل معرفت، تفسير خاصي از مرگ، حياتِ پس از مرگ، برپايي قيامت و به‌طور كلي معدوم شدن و موجود شدن دارند. ايشان همه موجودات را اسماء و تجلياتِ كلي يا جزئيِ حق مي‌دانند و معتقدند كه گاهي ظهورِ يك اسم در يك موطن، مستلزم خفاي اسم ديگري در همان موطن است و موجود شدن و معدوم شدن تعبير ديگري از همين ظاهر شدن و مخفي شدن اسماء حق ‌سبحانه در يك موطن هستند. مطابق اين تفسير عرفاني از حيات و ممات و بود و نبود، «معاد و قيامت» عبارت است از بازگشت يك اسم يا تجلي از مرتبه ظاهر در عوالم مادون به مرتبه باطن و اصل خود در عوالم بالا. عرفا براي چنين بازگشتي دست‌كم پنج صورت مختلف معتقدند كه برخي براي همه ماسوي‌الله، و برخي مختص به بعضي از انسان‌ها هستند. انواع مزبور عبارتند از: قيامت لحظه‌به‌لحظه، قيامت صغراي آفاقي، قيامت صغراي انفسي، قيامت كبراي آفاقي و قيامت كبراي انفسي. در شريعت، به قيامت‌هاي آفاقي با نام «قيامت» تصريح شده است. به اعتقاد عارفان، ساير اقسام قيامت نيز شواهدي نقلي ـ هرچند نه با نام قيامت و نه به‌اندازه قيامت‌هاي آفاقي ـ دارند. در اين مقاله، انواع پنج‌گانه قيامت و مؤيدهاي نقلي آنها را بررسي نموده‌ايم