احمد غزالي و شكل‌‌گيري شيطان‌‌پرستي در ميان يزيديان جزيره

منطقۀ شمال عراق كه «جزيره» ناميده مي‌‌شود، زيستگاه پيروان آييني است كه با نام «يزيديه» يا «شيطان‌پرستان» شناخته مي‌‌شوند. اين اسامي نه از روي كينه و عداوت، بلكه بر اساس وجود دو عنصر اصلي در اين آيين بر اين دين‌واره اطلاق شده است؛ يعني تقديس يزيد و شيطان و پرهيز از لعن اين دو. دور از ذهن نيست كه براي هر محقق منصفي اين سؤال مطرح شود كه اين دو باور عجيب و مخالف دين اسلام از كجا وارد اين آيين شده است. در اين مقاله تلاش شد با هدف تبيين رابطۀ تصوف و مباحث كلامي به اين سؤال پاسخ داده شود و در ادامه با بهره‌گيري از روش تحليلي‌ـ‌ا‌نتقادي ‌و بررسي متون مقدس اين آيين، كتاب‌‌هاي «رش» و« جلوه»، و واكاوي زندگي‌نامۀ بنيانگذار آن به اين نتيجه رسيديم كه عدي مسافر به‌عنوان بنيان‌گذار آيين يزيديه در دورۀ تحصيل در بغداد مدتي شاگرد برادران غزالي بوده است و تحت تأثير آموزش‌‌هاي اين دو، به تقديس يزيد و شيطان باور پيدا كرده و اجتناب از لعن آن دو را به‌عنوان وظيفه‌‌اي عملي به كار بسته و آن هنگام كه دين‌وارۀ خويش را در اطراف كوه‌‌هاي سنجار تأسيس مي‌‌كرد، اين دو باور و دو عمل را از اركان آئين خويش قرار داده است.