بررسي تطبيقي شيوۀ كاربست وجه حماسي در شعر جنگ‌هاي ايران و روس با جنگ ايران و عراق

حماسه‌ها بنياني پيشاتاريخي دارند و دوران آفرينش آنها به پايان رسيده؛ اما وجه حماسي و حماسي‌سرايي در پيوند با رخدادهاي تاريخي و اجتماعي، بويژه جنگ‌ها ادامه دارد. جنگ‌هاي ايران با روس و عراق در دو قرن اخير از جمله عظيم­ترين رويدادهاي سرنوشت ساز كشور بوده‌اند. شعر جنگ، شاخه­اي مهم از ادبيات جنگ است كه بارزترين و سودمندترين جلوه­هاي خود را در پيوند با نوع ادبي حماسه و در كاربست وجه حماسي نشان مي‌دهد. بررسي چگونگي پيوند با نوع ادبي حماسه و كاربست وجه حماسي در شعر دو جنگ مسأله‌ي اين تحقيق است.بررسي تطبيقي شيوۀ كاربست وجه حماسي در شعر هر دو جنگ و حماسي­سرايي‌هاي شاعران آنها به شناخت بهتر و بيشتر اين رخداد و درنتيجه به شناخت بهتر و بيشتر بخش مهمي از تاريخ پر فراز و نشيب دو قرن اخير خواهد انجاميد و از اين جهت كاري ضروري است و گونه‌اي از مطالعة تاريخي شعر به حساب مي‌آيد.در اين نوشتار با روش توصيفي تحليلي و با تكيه بر ابزار اسناديكتابخانه‌اي، جنگ­سروده­هاي اين دو رويداد مهم تاريخي (تمامي موجودي ادبي مكتوب از شعر جنگ‌هاي ايران و روس و بسياري از شعرهاي شاخص و مطرح شاعران جنگ ايران و عراق) را با هم تطبيق داده­ايم تا تفاوت نگرش­ها و گزينش‌ها و و شباهت‌ها و تفاوت‌هاي انديشگاني، زباني و ادبيِ شاعران هر دو جنگ در شيوۀ بكارگيري وجه حماسي آشكار شود.شاعران هردو جنگ از انگيزه‌هاي ميهني و ديني نيرومندي بهره برده‌اند و از متون حماسي گذشته بويژه شاهنامه سرمشق گرفته‌اند؛ اما شاعران جنگ ايران و روس اغلب به تكرار و تقليد از گذشتگان پرداخته و گاه خود، شاه و شاهزادگان را برتر از شاعران گذشته و قهرمانان ملي دانسته‌اند. مردم در شعر آنان جايي ندارند و تنها شكست‌ها به مردم نسبت داده مي‌شود. تملق و اغراق‌هاي حماسي دربارة شاه و دربار، جاي تمجيد از جانفشاني‌هاي سربازان را گرفته؛ در مقابل، شاعران جنگ ايران و عراق سبك‌آگاه‌اند و نگاهشان ژرفا و گستردگي فرامرزي دارد. آنها در شعر خود به تنوع گونه‌هاي ادبي درخدمت وجه حماسي توجه داشته و آرمانخواهانه به وحدت ملي و حتي اتحاد با ديگر ملت‌هاي ستمديده مي‌انديشند؛ مردان و زنان در شعرشان حضوري پررنگ دارند و همچون رزمندگان تمجيد و تكريم مي‌شوند.