فرايند شكل‌گيري و خلقت مراتب طولي نفس از گياهي تا الهي در نزد مفسران قرآن كريم

انسان داراي دو بعد مادي و مجرد است. فرايند رشد بدن از نطفه تا مرگ پيش روي محققان و انديشمندان است اما فرايند رشد و تكامل نفس و بعد مجرد انسان به خاطر نامرئي بودن آن و نيز به خاطر انكار بعد مجرد انسان توسط روانشناسي غربي مورد توجه چنداني قرار نگرفته است. اين موضوع در منابع فلسفي و عرفاني تا حدودي مورد توجه قرار گرفته و نتايج خوبي در حوزه روان‌شناسي فلسفي ايجاد نموده است. قرآن كريم به‌عنوان كتاب انسان‌شناسي و انسان‌سازي براي سير رشد انسان نگاهي فرايندي و مرحله به مرحله دارد. حركت رشدي نفس از رحم شروع ‌مي‌شود و مراحل مختلف را طي ‌مي‌كند؛ برخي تكويني و طبيعي است و برخي انتخابي و ارادي و تا حيات انساني ادامه دارد، اين سير رشدي همچنان ادامه‌دار است. در اين مقاله بر پايه آيات و ديدگاه‌ مفسران به روش تحليلي استنتاجي، مراحل سير رشد طولي نفس كه قرآن كريم بدان اشاره نموده، مورد پژوهش قرار گرفته است. مراحل گياهي، حسي حركتي، انساني و الهي، مراحل متصلي است كه در آيات مختلف براي انسان به تصوير كشيده شده است.