نفس و اختلالات عصبي رواني؛ تبييني نوخاسته‌گرايانه و صدرايي

انواع آسيب‌هاي مغزي و عصبي (از جمله اختلال هويت تجزيه‌اي، اسكيزوفرني، تغييرات خُلقي و مانند آن) بر تباه‌شدن و دگرگون‌شدن ِكيفياتِ حياتي، حالاتِ ذهني و شخصيتي، و حتي انگارۀ نفس و «خود» تأثير مستقيم دارد. مشاهدۀ اين تأثيرات، دستاويز نظريات گوناگوني درباره وجودِ نفس و مفارقت‌پذيري آن (از نفي وجود خود/ذهن/نفس و يا نفي تجرد خود/ذهن/نفس تا نفيِ بقاي نفس مجرد آن) شده است. چارچوب نظري و مفهومي نوخاسته­گرايي و حكمت متعاليه، قابليتي دارد كه مي‌توان از آن در تجزيه و تحليل اين مسئله  بهره برد و نگاهي فراتر از ابزارگراييِ دوگانه­انگاران، به‌عنوان يك راهكار كلي درباره تأثير اختلالات عصبيِ فيزيكي بر نفسِ مجرد ارائه داد. با اذعان به نوخاسته‌گرايي جوهري و همسوبودن آن با نظريۀ جسمانيه‌الحدوث صدرايي، و عبور از ديدگاه نوخاسته‌گرايي ويژگي‌هاي صرف، مي‌توان گفت كه بدن و دستگاه پيچيده عصبي بر اساس ميزان تكامل و پيچيدگي‌اش، موجب نوخاستگيِ (حدوث) مراتبي از نفس (از نوخاستگي مرتبه گياهي تا مرتبه وجود لنفسه و خودآيين) و نوخاستگيِ ويژگي‌هاي حياتي، ذهني و رواني متناسب مي‌شود. به سبب اين همبستگي و تعامل علّيِ نوخاسته‌گرايانه، انواع آسيب‌هاي عصبي، مادامي‌كه نفسِ انسان در مرتبه نباتي، تعلق ذاتي به بدن دارد و در مرتبۀ تجرد جوهري، تعلق عارضي به بدن دارد، موجب نوخاستگيِ اختلالات رواني به‌عنوان ويژگي‌هاي مختل‌كننده براي جوهر نفس و نيز فروخفتگيِ برخي ويژگي‌هاي ذهنيِ نوخاسته مي‌شود؛ بدون آنكه وجودِ بسيط، لنفسه، خودآيين و مفارقت‌پذيرِ نفس نفي و تباه شود.