جايگاه نيازهاي اوليه و اساسي انسان در آيات قرآن با نگاهي به نظريه يوهان گالتونگ در مقولۀ صلح و خشونت

از نگاه «يوهان گالتونگ» جنگ صرفاً يك شكل از خشونت است و صلح با ترك مخاصمه به دست نمي‌آيد، بلكه در نبود خشونت محقق مي‌گردد. گالتونگ خشونت را «اختلال و آسيب قابل اجتناب در مسير تأمين نيازهاي اوليۀ انسان‌ها» مي‌داند. از اين ديدگاه، خشونت بي‌عدالتي است و هر خشونتي سرآغاز زنجيرۀ خشونت‌هاي بعدي مي‌شود. پس براي رسيدن به صلح بايد چرخۀ خشونت قطع شود و اين امر جز با برچيده شدن مناسبات ناعادلانه و تبعيض‌آميز در ميان ملت‌ها محقق نمي‌شود. از نظر او، فرهنگ منشأ اين نوع مناسبات است و دين كه از مؤلفه‌هاي اصلي فرهنگ است، نقش مهمي در برقراري صلح يا رواج خشونت دارد. مسئلۀ اصلي پژوهش حاضر اين است كه نيازهاي اوليه و اساسي انسان در آموزه‌هاي قرآني چه جايگاهي دارند؟ آيا اين نيازها در قرآن محترم شمرده و به رسميت شناخته شده‌اند؟ پاسخ مثبت به اين پرسش به معناي صلح‌محور بودن و پاسخ منفي به آن به معناي خشونت‌محور بودن آموزه‌هاي اسلامي ـ قرآني خواهد بود. اين پژوهش كه به روش توصيفي ـ تحليلي انجام شده، در پايان نتيجه مي‌گيرد كه نيازهاي اوليه و اساسي انسان از جايگاه والايي در قرآن برخوردارند و قرابت مفاهيم «فساد» و «سيئه» با «خشونت» و قرابت مفهوم «محاربه به قصد فساد في‌الارض» با «تروريسم»، نشان‌دهندۀ عزم اسلام براي مبارزه با خشونت و تروريسم است.