پايش محيط‌زيست ايران در افق سند چشم‌انداز، دوره 1385-1395 (عملكرد تطبيقي با كشورهاي منطقه و شناسايي حوزه‌هاي بحراني)

برخورداري از محيط‌زيست مطلوب يكي از آرمان‌هاي سند چشم‌انداز 1404 است. منظور از محيط‌زيست مطلوب چيست و چگونه مي‌توان از حركت كشور در راستاي اين آرمان اطمينان يافت؟ هدف اين مقاله ارائه مدلي براي پايش محيط‌زيست ايران و 25 كشور موضوع سند و پايش وضعيت آنها در سه مقطع 1385، 1390و 1395 است. ابتدا مدل استخراجي از مباني نظري و پيشينه براساس نظر خبرگان با استفاده از مصاحبه گروهي متمركز، پرسش‌نامه، دلفي، ضريب تغييرات و ميانگين وزن نسبي در قالب 7 شاخص و‌ 17 متغير، نهايي و با تكنيك تاپسيس و بر اساس داده‌هاي ملي و بين‌المللي تبديل به شاخص تركيبي شده است. سپس وضعيت و عملكرد محيط‌زيست ايران و كشورهاي موضوع سند به طور كلي و در ابعاد هفتگانه بررسي شده است. نتايج، نشان‌دهنده‌ عملكرد و روند نامناسب زيست‌محيطي ايران و كشورهاي منطقه است. بااين‌حال ايران در سال 1395 در رتبه هفتم منطقه و بالاتر از رقباي منطقه‌اي خود (بجز تركيه) قرار دارد. از طرف ديگر شدت كاهش شاخص در ايران با نرخ 1.02 بيشتر از متوسط و كشورهاي اصلي (بجز عربستان و مصر) بوده است. عملكرد ايران در چهار شاخص آب شرب و بهداشت؛ تنوع زيستي، زيستگاه‌ها و جنگل‌ها و مراتع؛ اقليم و انرژي؛ و منابع آبي، نسبت به كشورهاي مهم منطقه بدتر، در دو شاخص «سكونتگاه‌ها» و «كشاورزي» بهتر و در شاخص كيفيت هوا، فاقد داده‌هاي كافي براي ارزيابي است. در پايان با اشاره به حوزه‌هاي بحراني، اولويت‌هاي سياست‌گذاري پيشنهاد شده است.