قواعد عرفاني: امكان يا امتناع؟

يكي از موضوعات مهمي كه در مطالعه و بررسي شاخه‌هاي مختلف علوم اسلامي مثل فقه، كلام و فلسفه با آن مواجه ايم اين است كه اين علوم از قواعد كلي برخوردارند و علماي اين علوم با توجه به اين قواعد به شرح مسائل و رفع شبهات‌ مي‌پردازند. حال سؤال آن است كه آيا عرفان اسلامي نيز از اين موضوع مستثني نبوده و از قواعدي بر خوردار است يا چنين نيست و ثانياً اگر از قواعدي برخوردار است منشأ و خاستگاه قواعد عرفاني چيست؟ در اين مقاله نخست به تعريف قاعده و مشخص كردن عناصر اصلي قاعده در علوم ديني پرداخته آنگاه بر اساس متون عرفاني، اعمّ از عرفان نظري و عرفان عملي، وجود يا عدم وجود قواعد بررسي شده است. نتيجه اين بررسي نشان مي‌دهد اوّلاً عرفان اسلامي، به عنوان يك علم، نيز از قواعد كلي برخوردار است و ثانياً اين قواعد يا مستقيما مأخوذ از آيات قرآني و روايات است يا غير مستقيم مبتني برمفاد آنهاست.