بررسي و تحليل سير مراتب انسان‌هاي كمال‌يافته در آثار مولانا

بنابر ديدگاه مولانا برترين و كامل‍ترين انسان‍ها، انبياء و اولياي الهي هستند كه ما در اين مقاله عنوان «انسان‌هاي كمال‌يافته» را براي ايشان برگزيده‍ايم. انسان كمال‌يافته، به‌واسطه شرافت و كمال وجودي‍اش، بر ساير انسان‍ها و حتي بر ديگر مخلوقات، ولايت و تصرّف دارد. البته انسان‍هاي كمال‌يافته نيز همه در يك رتبه و درجه نيستند و برخي بر برخي ديگر فضيلت دارند. مولانا و عرفاي پيش از او قائل به تفاوت و تفاضل مقام و مرتبه انسان‍هاي كمال‌يافته بوده‍اند و ازاين‌رو به طرح دو مبحث اساسي ذيل اين موضوع، در آثار خويش پرداخته‍اند؛ اول اين‌كه در ميان انسان‍هاي كمال‌يافته مقام انبياء بر مقام اولياء مقدم است يا بالعكس؛ و دوم، مبحث طبقات و مراتب اولياء كه مجموعه ديدگاه‌هاي عرفاي سنّت اول، در اين موضوع بر محور دو الگوي اصلي، موسوم به الگوي هرمي هجويري و الگوي حكيم ترمذي قابل تحقيق و پژوهش است. در اين مقاله، ابتدا سير مراتب انسان‍هاي كمال‌يافته در قالب اين دو مبحث اساسي، در آراء و ديدگاه‌هاي عرفاي سنّت، اول تحليل و بررسي خواهد شد و سپس ديدگاه‌هاي خاص مولانا در اين حوزه تبيين مي‍گردد.