كاركرد اجتماعي مدرسه در بخارا (سده هاي 10 تا 14ق)

با تأسيس سلسله شيبانيان (1007906ق/ 15991500م) در بخارا، مدرسه به‌عنوان محوري ترين ركن نظام تعليم و تربيت اسلامي و همچنين به‌مثابه ركني مهم در تربيت علما و نخبگان جامعه كه از پيشينۀ درخشاني در ماوراء­النهر برخوردار بود، موردتوجه و حمايت خوانين اوزبك قرار گرفت. اين حمايت صرفاً از جانب شيبانيان انجام نشد، از سوي حكومت­هاي اَشترخاني (12001007ق/ 17851599م) و مَنغيت (13391200ق/ 19201785م)، كه متعاقباً در اين منطقه به قدرت رسيدند با شدت و ضعف دنبال شد. پژوهش حاضر در نظر دارد با استفاده از منابع تاريخي و آرشيوي و با رويكرد توصيفيتحليلي، به اين پرسش پاسخ دهد كه كاركرد اجتماعي مدرسه در بخارا در سده هاي 10 تا 14ق چه بوده است؟ دستاوردهاي پژوهش روشن مي­سازد كه طلاب علوم ديني كه از اطراف و اكناف براي گذراندن دوره تحصيلات تكميلي به بخارا مي آمدند، پس از طي دوره تحصيل در بخش­هاي مختلف اجتماعي و در مناصب مهمي چون صدر، شيخ‌الاسلام، قاضي‌كلان، امام‌جمعه و غيره منصوب و از اين طريق علاوه بر رفع و رجوع امور اجتماعي، در هدايت و اثربخشي بر طبقات عامه جامعه تأثيرگذار بودند. جهت دهي نخبگان در جامعه بخارا به سمتي بود كه مطامع نظام حاكم را تأمين مي نمود و حاكم اوزبك با انتصاب عالمان تربيت‌يافته در مدارس به مناصب مهم اجتماعي، درصدد تبليغ و پياده‌سازي ايدئولوژي نظام حاكم به دست اين نخبگان بود.