گذار از نظام زمين‌داري به نظام مالكيت زمين از نهضت تنباكو تا اصلاحات ارضي

مسئله اصلي مقاله حاضر، تبيين فرآيند گذار از زمين‌داري، بررسي علل و عوامل، شرايط راهبردي و پي‌آمدهاي اين پديده در اقتصاد سياسي ايران از نهضت تنباكو تا اصلاحات ارضي است. رويكرد تحليلي اين مقاله، كيفي است و از داده هاي آرشيو اسناد و منابع كتاب‌خانه اي، بر اساس نمونه گيري هدف‌مند بهره مي‌برد. تجزيه و تحليل داده ها نيز با استفاده از روش تئوري زمينه اي صورت گرفته است. يافته هاي مقاله نشان مي‌دهد از اواسط عصر قاجار (13041175) الگوي كهن نظام زمين‌داري، دست‌خوش تغيير و تحول گرديده است. تغيير نظام زمين‌داري (بزرگ مالكي) به مالكيت زمين (خرده مالكي) سبب تثبيت مالكيت خصوصي زمين شده است و اين امر منجر به خلع مالكيت دولت و توزيع قدرت حكومت مركزي در كانون هاي پراكنده روستايي گرديده است. اين فرآيند كه همسو با تحولات رشد و توسعه در ايران، شكل گرفته است، مي‌تواند در گروه عوامل مؤثر در وقوع انقلاب اسلامي قرار گيرد