بررسي و تحليل عوامل انساني و محيطي مؤثر بر آسيب‌پذيري روستاها در برابر سيل سال 1396شهرستان عجب‌شير

خطر سيل و تلفات حاصل از آن، يكي از تهديدهاي اصلي در سكونتگاه ‌هاي روستاهاي ايران است كه تحت ‌تأثير عوامل متعدد محيطي و انساني رخ مي ‌دهد، ولي در بررسي ‌هاي سيل معمولاً به عوامل محيطي توجه مي ‌شود و عوامل انساني كمتر قابل توجه قرار مي ‌گيرد. پژوهش حاضر با هدف مطالعه نقش عوامل محيطي و انساني بر وقوع سيلاب در حوضه آبخيز قلعه چايي در روستاي عجب شير و بر اساس تجارب سيل 1396 صورت گرفت. داده ‌هاي مورد نياز پژوهش به دو صورت داده ‌هاي محيطي و انساني جمع ‌آوري شد. روش مورد استفاده در داده‌ هاي محيطي نيز استفاده از نقشه‌ هاي جغرافيايي متعدد مانند كاربري، توپوگرافي، شيب، آبراهه و ... است و در بخش انساني از پرسش‌نامه و نتايج آن استفاده شد. جامعه آماري اين تحقيق، خانوارهاي ساكن در 36 روستا است كه با استفاده از روش كوكران و به روش خوشه ‌اي، 378 نفرآنها به عنوان نمونه انتخاب شد. نتايج استخراج شده از تجزيه و تحليل نقشه ‌هاي جغرافيايي ـ از نظر شدت تخريب و تعداد كشته ‌هاي سيل سال 1396 ـ نشان داد كه بيشترين ميزان سيل خيزي در روستاها تحت ‌تأثير شيب، توپوگرافي و نزديكي روستا به بستر رودخانه بود. نتايج تحليل داده‌ هاي انساني هم نشان داد كه عواملي مانند تجربه قبلي سيل، مهارت هاي كسب شده در تقابل با وقوع سيل و درآمد و زيرساخت ها، با ميزان آمادگي روستاييان در برابر سيل همبستگي معناداري قوي تري دارد. نتايج آزمون واريانس نيز نشان مي ‌دهد كه از نظر عوامل انساني و محيطي مؤثر در آسيب‌ پذيري روستاها در برابر سيل، اختلاف معناداري وجود دارد. بنابراين با توجه به عوامل انساني و محيطي، پيشنهادهايي كاربردي مبتني بر اقدامات عملي پيشگيري از سيل در محدوده مورد مطالعه ارائه شد.