تكامل خاك در سطوح مختلف ژئومورفيك يك نيمرخ ارتفاعي-اقليمي در جنوب‌شرق اردبيل

Study of Soil Evolution at Different Geomorphic Surfaces of an Elevation-Climatic Profile in Southeast of Ardabil

تكامل خاك حاصل تركيبي از فرآيندهاي ژئومورفولوژيك و پدولوژيك است. در اين مطالعه، تغييرات مكاني ويژگي­هاي خاك و نيز تكامل خاك در سطوح مختلف ژئومورفيك شامل دشت­سر انتهايي، دشت­سر فرسايشي، سطوح شيبدار، سطوح هموار، هورست، نهشته درياچه، مخروطه افكنه، خط­الراس و سيرك در يك نيمرخ ارتفاعي- اقليمي در جنوب شرق اردبيل، بررسي گرديد. بدين منظور، مطالعات صحرايي و آزمايش هاي فيزيك وشيميايي و كاني­شناسي رس بر روي خاكهاي نمونه برداري شده از 12 خاكرخ در منطقه انجام گرفت. نتايج نشان داد كه تفاوت شدت هواديدگي و نوع فرآيندهاي خاك­سازي در سطوح مختلف ژئومورفيك، تأثير زيادي بر ويژگي­ها و تكامل خاك­هاي منطقه شامل رده هاي ورتي­سول­ها، مالي­سول­ها، اينسپتي­سول­ها و انتي­سول­ها داشته است. اسمكتيت، ورمي­كوليت، كائولينيت و ايليت به­ترتيب كاني­هاي رس اصلي خاك­هاي تكامل يافته را تشكيل مي دادند. مقدار نسبي اسمكتيت از 5/78 درصد در دشت­سر انتهايي تا 3/12 درصد در خاك ­هاي خط­الراس متغير بود. همچنين، مقايسه آماري فاصله اطمينان ميانگين آهن بلورين(Fed-Feo) به روش بوت استراپ نشان داد كه اختلاف معني­داري بين سطوح ژئومورفيك از لحاظ تكامل خاك وجود­داشت. بيشترين مقدار آهن بلورين با ميانگين 372/6 گرم بر كيلوگرم در دشت­سر انتهايي با خاك ورتي­سول و كمترين آن با ميانگين913/0 گرم بر كيلوگرم در مخروطه افكنه با خاك انتي­سول مشاهده شد. بر اساس آزمون همبستگي اسپيرمن، آهن بلورين با رس، كربنات كلسيم معادل، اسيديتي و ظرفيت تبادل كاتيوني رابطه مستقيم، اما با شن و كربن آلي رابطه معكوس داشت.