تحليل تفسيري آيات تجسم اعمال در تفاسير الميزان و من وحي القرآن

تجسٌم، تجسّد و يا تمثّل عمل، تعابيري است كه گرچه مضمون آن با صراحت در آيات و روايات مطرح شده اما اين اصطلاح در متون روايي و آيات قرآن ديده نمي‌شود. طبق آيات قرآن كريم، مراد از تجسم اعمال اين است كه جزاي اعمال انسان‌ها، صورت باطني و ملكوتي همان اعمال دنيوي آنهاست و جزا و عمل اتحاد و عينيت دارند. اهميت اين موضوع را مي‌توان از دو جهت بررسي كرد؛ يكي از جهت پاسخگويي به شبهاتي كه با معاد و عدل الهي در كيفر گناهان مرتبط است و جهت ديگر، اثر تربيتي آن است؛ بدين‌صورت كه انسان اگر ايمان داشته باشد كه عمل وي از بين نرفته و از او جدا نخواهد شد، مراقبت بيشتري بر اعمالش خواهد داشت. اين نوشتار به طرح ديدگاه دو مفسر معاصر؛ علامه طباطبايي و علامه فضل‌الله به‌عنوان دو تن از موافقان و مخالفان نظريه تجسم اعمال، به روش تطبيقي پرداخته و با نقد و بررسي ادله آنها در نهايت ديدگاه علامه طباطبايي را تقويت مي‌كند.