مقايسه كمي و كيفي اسانس حاصل از صمغ درخت بنه در سيزده رويشگاه طبيعي

Qualitative and quantitative evaluation of Pistacia atlantica Desf. essential oil from thirteen natural habitats

بنه (Pistacia atlantica Desf.) از گونه­هاي غالب پسته وحشي موجود در ايران مي­باشد. شيرابه درخت بنه يك تركيب اولئورزيني است كه از لايه خارجي پوست داخلي اين گياه ترشح مي­شود و در ايران سقز ناميده مي­شود. در اين پژوهش درصد و تركيبات شيميايي اسانس شيرابه بنه در 13 رويشگاه لامرد، گچساران، دهپابيد، جيرفت، مريوان (چهار رويشگاه گواز، قاميشله، انجيران و هانه شيخان)، كهنوج، شوريجه، دالاهو، انديمشك و ايلام مورد بررسي قرار گرفت. استخراج اسانس با استفاده از دستگاه كلونجر و به روش تقطير با آب انجام گرديد و براي شناسايي و اندازه گيري اجزاي اسانس، از دستگاه كروماتوگرافي گازي (GC) و كروماتوگراف گازي متصل به طيف سنج جرمي (GC/MS) استفاده شد. نتايج نشان داد بيشترين و كمترين مقدار اسانس (6/26 و 5/9 درصد) به ترتيب متعلق به صمغ مناطق مريوان (روستاي گواز) و جيرفت بود. همچنين محتواي اسانس نمونه‌هاي شوريجه (25 درصد)، مريوان-انجيران (25 درصد)، مريوان- قاميشله (6/24 درصد) نيز بسيار مطلوب بود. بررسي تركيبات اسانس نشان داد به‌طوركلي 39 تركيب در اسانس صمغ درختان بنه وجود داشت كه تركيبات اصلي آن عبارت بودند از: آلفا-پينن (3/91-2/66 درصد)، بتا-پينن، كامفن، سابينن، دلتا-2-كارن، آلفا-فلاندرن، آلفا-ترپينن، پارا-سيمن، سيس-ليمونن اكسيد، پاراسيمينن، ترانس-پينوكاروئول، سيس-ايزوسيترال، نئوايزو-وربنول و ميرتنال. همچنين هيدروكربن هاي مونوترپني به عنوان گروه اصلي تشكيل‌دهنده تركيبات اسانس در تمام نمونه‌ها بودند و بين 1/81 تا 9/97 درصد اجزاي اسانس را تشكيل دادند.

Baneh (Pistacia atlantica Desf.) is one of the main wild species of Pistacia in Iran. The exudate of this plant is an oleo-gum-resin that comes out of the outer layer of plant bark and is called “Saghez” in Iran. In this study, the content and chemical composition of oleo-gum-resin essential oil from thirteen habitats in Iran, including: Lamerd, Gachsaran, Dehpabid, Jiroft, Marivan (Govaz, Ghamishleh, Anjiran, Haneh sheikhan), Kahnoj, Shorigeh, Dalaho, Andimeshk, Ilam were investigated. The essential oil extraction was carried out through hydro-distillation by the Clevenger apparatus for three hours. Identification and quantification of individual components were performed by GC/MS and GC-FID, respectively. The results showed that the highest and the lowest essential oil content (26.6% and 9.5%) belonged to Marivan (Govaz) and Jiroft, respectively. Also, the essential oil content of Shorigeh (25%), Marivan-Anjiran (25%), Marivan-Ghamishleh (24.6%) was desirable. In total, thirty-nine compounds were identified. α–pinene, β–pinene, camphene, sabinene, δ-2-carene, α–phellandrene, α-terpinene, ρ–cymene, cis-limonene oxide, ρ–cymenene, trans-pinocarveol, cis-isocitral, neo-iso-verbanol and myrtenal were identified as main constituents. Also, monoterpene hydrocarbons were the main group of essential oils in all samples and they formed 81.1% to 97.9% of components.