آواي هالي: عامليت قالي در روستاي دويدوخ

انسان‌شناسي هنر، رويكردي مردم‌شناختي است كه هنر را در زمينۀ جامعۀ توليدكنندۀ آن مطالعه مي‌كند و بر آن است كه بررسي هنر جامعه‌اي خاص، بيشتر در ارتباط با جايگاه آن در همان جامعه امكان‌پذير باشد و فهم آن نيز در جايي كه توليد شده است، با درك و فهم اعضاي جوامع ديگر تفاوت دارد. در اين پژوهش، با مطالعه‌اي مردم‌نگارانه، بعد عامليت قالي كه در زبان تركمني بدان «هالي» مي‌گويند، در روستاي دويدوخ بررسي و تحليل‌هاي كيفي انجام شد. داده‌هاي تحقيق، با انجام مصاحبه، مشاهده و بررسي كتابخانه‌اي و الكترونيكي جمع‌آوري شدند. پرسش اصلي پژوهش آن است كه هنر به‌ويژه قالي (دوروي ابريشمي) چه نقشي در تعاملات اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي روستاي دويدوخ ايفا مي‌كند و هنرمند در اين راستا چه نقشي دارد. نتايج نشان مي‌دهد قالي در عين رقابت، سبب انسجام و اتحاد افراد جامعه بوده و به نوعي يكي از حلقه‌هاي اتصال آنان با يكديگر است. هنر و هنرمند در اين جامعه معادل كار (آيش) و كارگر (ايشلي/ايشچي) است. هنرمند جايگاه اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي دارد. مهارت در نوع بافت، كيفيت بافت و مواد اوليه موجب متمايزشدن اين محصول در ايران و جهان شده است و همين امر هنرمند را ترغيب كرده است تا در حفظ اين تمايز كوشش كند. علاوه بر اينكه قالي منبع اصلي درآمد اهالي روستا است، يكي از مهم‌ترين عوامل حفظ و انتقال هويت قومي و تاريخي نيز هست. البته در سال‌هاي اخير تغييرات و تحولات در نوع نقوش قالي‌ها روي داده و اغلب سليقۀ خريداران بر آن تأثير گذاشته ‌است. با اين وجود ، هنرمند روستاي دويدوخ با خلق شي‌ء هنري خاص موجب رونق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مي‌شود.