نشانه شناسي گفتماني وجوه تاريخي، حماسي- ديني و خيالي قصه حمزه نامه در مقايسه با ابومسلم‌نامه

با آن كه در باره وجه تاريخي قهرمانان آثار ادبي كلاسيك تحقيقاتي صورت گرفته است، با اين حال كمتر تلاشي براي شناخت آثار ادبي بخصوص شخصيت‌ها و قهرمان‌هاي آثار داستاني تاريخ ميانه با توجه به جنبه‌هاي فرهنگي آن انجام شده است تا عوامل و زمينه گفتمان‌هاي اصلي و خرده گفتمان‌هاي فرهنگي موجده چنين آثاري تبيين گردد.مساله اين مقاله، بررسي نظام‌هاي گفتماني موجود در حمزه نامه، يكي از آثار مهم و تأثيرگزار تاريخ ميانه جهان اسلام است كه چه ارتباط و نسبتي با ديگر گفتمان‌هاي فرهنگي و مذهبي و حتي سياسي و ديگر قصص آن عصر مثل ابومسلم نامه داشته است. براي اين امر، بايد با روشي مناسب آن را توصيف، تفسير و تبيين كرد. به نظر مي‌رسد نظريه لاكلا و موف كه مناسب تحليل آثار ادبي و داستاني است و با كمك نشانه شناسي سه مرحله (سلطاني، 1393) بتوان لايه‌هاي پنهان اين اثر را بازنمايي و با ارائه الگوي مناسب، علل شكل گيري اين قصه و خرده گفتمان‌هاي فرهنگ، اسلامي، ايراني، عربي را در پهنه دو گفتمان شيعي – سني مشاهد كرد كه هنرمندان قصه پرداز مذاهب مختلف چگونه تقابل‌هاي فكري و مذهبي دوره خود را در اين اثر نشان داده‌اند.اين نوشتار بر آن است تمايز سه وجه حمزه تاريخي، حماسي ديني و تخيلي (قصه‌اي) را كه موجب شكل گيري يكي از مهم‌ترين قصه‌هاي تاريخ ميانه جهان اسلام شده و روايت آن گستره وسيعي را چندين قرن در بر مي‌گرفته با كمك منابع كتابخانه‌اي توصيف و تبيين كند.