ارزيابي ژئوشيميايي و زيست‌محيطي برخي از فلزات سنگين خاك اطراف معدن سرب و روي در شمال‌غرب ايران

زمينه و هدف: امروزه آلودگي خاك و آب با فلزات سنگين يكي از چالش‌هاي مهم در سراسر جهان است. هدف از اين مطالعه بررسي وضعيت آلودگي خاك‌هاي اطراف يك معدن سرب و روي است. روش بررسي: در تابستان 1398 تعداد 100 نمونه خاك از اطراف معدن برداشت و خصوصيات بافت، اسيديته، شوري، كلسيم كربنات، ماده آلي و فلزات سنگين كروم، كبالت، روي، سرب و كادميوم اندازه‌گيري شدند. شاخص‌هاي فاكتور آلودگي (PI)، ضريب غني‌شدگي (EF)، انباشت ژئوشيميايي (Igeo)، ‌احتمال سميت (MERMQ)، بار آلودگي (PLI)، غني‌شدگي زمينه (PIN)، امنيت آلودگي (CSI) و نمرو (PINemerow) فلزات سنگين محاسبه شدند. همبستگي بين متغيرهاي خاك و تعيين منشأ فلزات با استفاده از همبستگي پيرسون و تحليل مؤلفه‌هاي اصلي (PCA) انجام شد. يافته‌ها: ميانگين غلظت كروم، كبالت، روي، سرب و كادميوم به‌ترتيب 92، 21/33، 453/98، 351/24 و mg/kg 4/28 است. ميزان آلايندگي فلزات براساس شاخص‌هاي‌ PI، EF و Igeo براي عناصر كروم و كبالت (متوسط)، روي (قابل توجه) و سرب و كادميوم (خيلي شديد) است. نتايج شاخص‌هاي MERMQ، PLI، PIN، CSI و PINemerow آلودگي بالاي خاك منطقه به فلزات سنگين را نشان داد. براساس آناليز PCA عناصر سرب، روي و كادميوم در يك گروه قرار مي‌گيرند كه داراي منشأ انسان‌زاد هستند. كروم و كبالت نيز با همبستگي 88 درصد داراي منشأ زمين‌شناسي يكسان هستند. نتيجه‌گيري: فعاليت‌هاي معدن‌كاوي بايستي با احتياط بيشتري صورت گيرد و تمهيداتي جهت كاهش آلودگي صورت بگيرد.