بررسي معناداري مفاتح غيب و معرفت‌بخشي آن با رويكردي عرفاني

«مفاتح غيب» واژهاي قرآني و برگرفته از آيه 59 سوره انعام است. مفسران، فيلسوفان و عارفان در خصوص معنا، تفسير و تأويل اين آيه به بحث و بررسي پرداختهاند. نظرات عارفان درباره مفاتح غيب را مي‌توان به دو دوره زماني قبل و بعد از ابن عربي تقسيم كرد. در دوره پيشاابن عربي تبيين هاي معرفت‌شناسانه و انسان‌شناسانه از مفاتح غيب نمود بيشتري دارد و سپس با ظهور غزالي رويكرد وجودشناسانه به مفاتح غيب آغاز و قوت مي‌گيرد، به طوري كه او از آن به علم اسباب تعبير مي‌كند. ازاين رو، غزالي تنها صفت علم را مفاتح غيب مي‌داند؛ اما با روزبهان بقلي اين رويكرد نضج و تفصيل بيشتري مي‌يابد. او تمامي صفات ازلي را به-عنوان مفاتح غيب معرفي مي‌كند. با ظهور ابن عربي رويكرد وجودشناسانه به اوج خود مي‌رسد. در دوره پساابن عربي رويكرد وجودشناسانه غالب است و از مفاتح غيب به اسماي ذاتي، مراتب وجود و سرِّ قدر تعبير مي‌شود. درباره امكان معرفت به مفاتح غيب نيز نظرات دو گونه است؛ برخي آن را حتي براي پيامبران و ملائكۀ مقرب غيرممكن دانستهاند و علم به آن را درانحصار خداوند مي‌دانند و برخي نيز علم به آن را براي كمّلين انبيا و اوليا ميسّر مي‌دانند. برخي نيز با رويكردي شيعي از اين نيز فراتررفته و از وجود حضرات معصومين(عليهم‌السّلام) به مفاتح غيب تعبيركردهاند.