نظارت اجتماعي در نهج‌البلاغه: مباني، مصاديق

نظارت اجتماعي يكي از مهم‌ترين ابزارهاي پيشگيري، كاهش و مقابله با جرايم و انحرافات اجتماعي و بلكه يكي از كارآمدترين اهرم‌ها در كنار كاربست درست فرايند جامعه‌پذيري، براي تحقق و تداوم جامعه مطلوب است. انديشمندان علوم اجتماعي با تبيين مفهوم نظارت اجتماعي و چگونگي عملكرد آن در جامعه، ديدگاه‌ها و راه‌كارهاي ارزشمندي را ارائه كرده‌اند. در اين ميان، اديان الهي به‌ويژه مكتب اسلام آموزه‌هاي صريح و روشني را در خصوص نظارت و مصاديق آن دارد. نهج‌البلاغه‌ پس‌ از قرآن‌ كريم‌، يكي‌ از ارزشمندترين‌ ميراث‌ علمي و فرهنگي‌ تشيع است‌ كه داراي گزاره‌هاي روشني در اين زمينه است. تحقيق حاضر به‌دنبال تبيين چيستي و معرفي مباني نظري و مصاديق نظارت اجتماعي از ديدگاه امام علي× در كتاب نهج‌البلاغه است. گزاره‌هاي اين كتاب، نظام ارزشي، سيستم نظارت و كنترل فراگير و جامعي را مطرح مي‌كند كه در آن، كارگزاران و مديران جامعه و كساني كه عهده‌دار بيت‌المال‌اند و بلكه عموم افراد جامعه، مسئول و پاسخگو هستند. اين پژوهش به روش توصيفي تحليلي و بر مبناي تجزيه و تحليل داده‌هاي انتخاب‌شده از متن كتاب، اين مهم را بررسي كرده است. يافته‌‌هاي تحقيق حاكي از توجه به نظارت خداوند و مأموران او از سويي، و ضرورت به‌كارگيري نيروها و در پيش‌گرفتن سازوكارهايي براي نظارت بر عملكرد كارگزاران و كساني است كه بر بيت‌المال دسترسي دارند و يا در ارتباط با مردم قرار مي‌گيرند.