فوكو و لكان؛ دلالت هايي جامعه شناختي بر ادراك بيماري

پژوهش حاضر قسمي مطالعۀ پساساختارگرايانۀ بيماري و سازوكارهاي ادراك آن بوده كه در صدد است شكلي از يك جامعه شناسي پزشكيِ نظري و مفهومي را صورت بندي نمايد. به اين منظور از ظرفيت هاي نظري آراء فوكو و لكان براي توضيح ادراك بيماري و فرآيندهاي شكل گيري آن بهره گرفته شد. نظريۀ فوكويي هرمنوتيك خود (سوژه)، و مفهوم لكانيِ امر نمادين، دلالت هاي متفاوتي بر ادراك بيماري و نحوۀ شكل گيري آن به دست مي­دهد؛ دلالت­هايي كه عليرغم تمايزها، بر گزاره هاي بنيادي مشابهي نيز استوارند. وفق هستي شناسيِ هر دو متفكر، بدن يك ساحتِ نوشتاري­ست كه توسط دال هاي فرهنگي، كدنويسي و رمزگذاري شده است؛ لذا ادراك بيماري، چيزي جز شناخت تحليليِ حاصل از بازخواني نشانگان مرضي بر متن بدن نيست. خوانشي كه بواسطۀ متقاطع كردن متن بدن با گفتمان پزشكي و دانش تخصصي به مثابه اَبر متن دربرگيرندۀ آن صورت مي پذيرد. دستاورد نهايي اين پژوهش، استنتاج و صورت بندي مكانيسم بينامتنيّت در ادراك بيماري در انديشه هر دو متفكر است؛ مكانيسمي كه به موجب آن متن بدن به واسطۀ مواجهه با گفتمان پزشكي به مثابه متن پيشيني و در برگيرندۀ آن، به تفسير در مي­آيد.