تحقيق در انديشه‌هاي مولوي و ابن‌عربي و تحليل شيوۀ بلاغت آنها در باب مراتب آدم(ع) ( با تكيه بر فصوص‌الحكم و آثار منظوم مولوي)

پژوهش حاضر به بيان ديدگاه‌هاي مشترك مولوي و ابن‌عربي و تحليل شيوۀ بلاغت و تصوير آن‌ها درباب مراتب آدم (ع) مي‌پردازد. در حـوزه عرفـان اسـلامي، شـاهد يكي از جامع‌ترين تعاريف از آدم، جايگاه رفيع و والاي او نزد پروردگار و مراتب او در نظام عالم هـستيم. ابن‌عربي و مولوي، به‌دليل داشتن منابع مشترك اعتقادي – فكري و بهره‌مندي از مايه‌هاي غني زباني، ديدگاه‌ها و انديشه‌هاي مشترك فراواني درباب اين پيامبر الهي دارند و دليل اين موضوع، بن‌مايه‌هاي فكري مشترك آن‌ها به‌خصوص قرآن مجيد به‌عنوان سرچشمه و منبع اصلي معرفت و بلاغت، احاديث و معارف اسلامي و تقريرات و تعليمات عرفاي سلف بوده است. بنابراين هر دو عارف به تعاريفي جامع درباره جايگاه آدم در نظام آفرينش پرداخته‌اند. در اين نوشتار با روشي توصيفي_تحليلي به بيان مباني انديشه‌هاي مولوي و ابن‌عربي درباب مراتب و جايگاه وجودي آدم، با تمثيلات همانندي از منظر دو عارف پرداخته، پس از تشريح و تطبيق مفاهيم و مؤلّفه‌هاي مشترك و متفاوت، به نتايج يكساني دست بافته‌ايم كه عبارت‌اند از: خلقت آدم، خلافت و مظهريت اسماي الهي، آدم مسجود و معلّم فرشتگان، تمرّد ابليس در برابر وي، ربوبيت آدم، آينگي صفات حق و جايگاه او در قوس نزول و صعود. ديگر اينكه آدم را قطب و قلب عالم وجود، پيونددهندۀ عالم ملك و ملكوت، حافظ اسرار حق و نگاه‌دارندۀ عالم، مقصود نهايي آفرينش و درنهايت، محل رحمت حق بر هستي و موجودات عالم مي‌دانند.